Social Reformers of Maharashtraमहाराष्ट्र के समाज सुधारकमहाराष्ट्रातील समाजसुधारक questions and answersप्रश्न और उत्तर

How social reformers of maharashtra worksमहाराष्ट्र के समाज सुधारक को समझिए

It began with words. Bal Shastri Jambhekar started Darpan, the first Marathi newspaper, in 1832; 6 January is still celebrated as Marathi Journalists’ Day. Gopal Hari Deshmukh, known as Lokhitwadi, wrote the Shatapatre, a hundred letters that attacked blind customs. Later, Gopal Ganesh Agarkar argued for reason over custom in his paper Sudharak (1888).शुरुआत शब्दों से हुई। बालशास्त्री जांभेकर ने 1832 में पहला मराठी समाचार पत्र दर्पण शुरू किया; 6 जनवरी आज भी मराठी पत्रकार दिवस के रूप में मनाया जाता है। लोकहितवादी के नाम से प्रसिद्ध गोपाल हरि देशमुख ने शतपत्रे लिखीं, सौ पत्र जिनमें अंधी प्रथाओं पर प्रहार किया गया। बाद में गोपाल गणेश आगरकर ने अपने पत्र सुधारक (1888) में प्रथा के बजाय तर्क का पक्ष लिया।सुरुवात शब्दांनी झाली. बाळशास्त्री जांभेकर यांनी 1832 मध्ये दर्पण हे पहिले मराठी वृत्तपत्र सुरू केले; 6 जानेवारी आजही मराठी पत्रकार दिन म्हणून साजरा होतो. लोकहितवादी म्हणून ओळखले जाणारे गोपाळ हरी देशमुख यांनी शतपत्रे लिहिली, अंधरूढींवर प्रहार करणारी शंभर पत्रे. पुढे गोपाळ गणेश आगरकर यांनी आपल्या सुधारक (1888) या वृत्तपत्रातून रूढीपेक्षा बुद्धिवादाचा पुरस्कार केला.

Then came schools for those who had been kept out. In 1848 Jyotirao Phule and Savitribai Phule opened a school for girls at Bhide Wada in Pune, and Savitribai, insulted and even pelted with mud on her way to class, became the country’s first woman teacher. In 1873 Jyotirao founded the Satyashodhak Samaj, the Truth-seekers’ Society, to fight caste inequality, and wrote Gulamgiri the same year.फिर उन लोगों के लिए विद्यालय आए जिन्हें बाहर रखा गया था। 1848 में ज्योतिराव फुले और सावित्रीबाई फुले ने पुणे के भिडेवाड़ा में लड़कियों का विद्यालय खोला, और कक्षा जाते समय अपमान सहने और कीचड़ फेंके जाने के बावजूद सावित्रीबाई देश की पहली महिला शिक्षिका बनीं। 1873 में ज्योतिराव ने जातिगत असमानता से लड़ने के लिए सत्यशोधक समाज, यानी सत्य खोजने वालों का समाज, की स्थापना की, और उसी वर्ष गुलामगिरी लिखी।मग ज्यांना बाहेर ठेवले गेले होते त्यांच्यासाठी शाळा आल्या. 1848 मध्ये महात्मा जोतीराव फुले आणि सावित्रीबाई फुले यांनी पुण्यातील भिडेवाड्यात मुलींची शाळा सुरू केली, आणि शाळेत जाताना अपमान सहन करूनही, अंगावर चिखल फेकला जात असतानाही, सावित्रीबाई देशातील पहिल्या महिला शिक्षिका बनल्या. 1873 मध्ये जोतीरावांनी जातिभेदाविरुद्ध लढण्यासाठी सत्यशोधक समाजाची, म्हणजे सत्याचा शोध घेणाऱ्यांच्या समाजाची, स्थापना केली, आणि त्याच वर्षी गुलामगिरी हा ग्रंथ लिहिला.

Women’s rights grew stronger. Tarabai Shinde’s book Stri Purush Tulana (1882) asked why society judged women and men differently. Pandita Ramabai opened the Sharada Sadan (1889) for widows. Dhondo Keshav Karve worked for widow education and started India’s first women’s university in 1916, which is today SNDT Women’s University.महिलाओं के अधिकार और मज़बूत हुए। ताराबाई शिंदे की पुस्तक स्त्री पुरुष तुलना (1882) ने पूछा कि समाज स्त्रियों और पुरुषों को अलग-अलग पैमानों पर क्यों परखता है। पंडिता रमाबाई ने विधवाओं के लिए शारदा सदन (1889) खोला। धोंडो केशव कर्वे ने विधवाओं की शिक्षा के लिए काम किया और 1916 में भारत का पहला महिला विश्वविद्यालय शुरू किया, जो आज SNDT महिला विश्वविद्यालय है।स्त्रियांच्या हक्कांचा आवाज अधिक बुलंद झाला. ताराबाई शिंदे यांच्या स्त्रीपुरुषतुलना (1882) या ग्रंथाने विचारले की समाज स्त्रिया आणि पुरुषांना वेगवेगळ्या निकषांवर का तोलतो. पंडिता रमाबाई यांनी विधवांसाठी शारदा सदन (1889) सुरू केले. महर्षी धोंडो केशव कर्वे यांनी विधवांच्या शिक्षणासाठी काम केले आणि 1916 मध्ये भारतातील पहिले महिला विद्यापीठ सुरू केले, जे आज SNDT महिला विद्यापीठ आहे.

The fight against caste took bold steps. Shahu Maharaj of Kolhapur reserved 50 per cent of posts in his state for backward classes in 1902. Vitthal Ramji Shinde founded the Depressed Classes Mission in 1906. Karmaveer Bhaurao Patil founded the Rayat Shikshan Sanstha in 1919 to take schools to rural children. Dr B. R. Ambedkar led the Mahad Satyagraha in 1927 so that Dalits could drink water from the public Chavdar Tale. Gadge Maharaj taught cleanliness through kirtans, and Sane Guruji fasted in 1947 to open the Pandharpur temple to all.जाति के विरुद्ध लड़ाई में साहसी कदम उठाए गए। कोल्हापुर के शाहू महाराज ने 1902 में अपनी रियासत में 50 प्रतिशत पद पिछड़े वर्गों के लिए आरक्षित किए। विट्ठल रामजी शिंदे ने 1906 में डिप्रेस्ड क्लासेस मिशन की स्थापना की। कर्मवीर भाऊराव पाटिल ने गाँव के बच्चों तक विद्यालय पहुँचाने के लिए 1919 में रयत शिक्षण संस्था की स्थापना की। डॉ. बी. आर. आंबेडकर ने 1927 में महाड सत्याग्रह का नेतृत्व किया ताकि दलित सार्वजनिक चवदार तालाब से पानी पी सकें। गाडगे महाराज ने कीर्तनों के माध्यम से स्वच्छता सिखाई, और साने गुरुजी ने 1947 में पंढरपुर मंदिर सबके लिए खुलवाने हेतु उपवास किया।जातिभेदाविरुद्धच्या लढ्यात धाडसी पावले उचलली गेली. कोल्हापूरच्या राजर्षी शाहू महाराजांनी 1902 मध्ये आपल्या संस्थानात मागासवर्गीयांसाठी 50 टक्के जागा राखीव ठेवल्या. विठ्ठल रामजी शिंदे यांनी 1906 मध्ये डिप्रेस्ड क्लासेस मिशनची स्थापना केली. कर्मवीर भाऊराव पाटील यांनी ग्रामीण मुलांपर्यंत शिक्षण पोहोचवण्यासाठी 1919 मध्ये रयत शिक्षण संस्थेची स्थापना केली. दलितांना सार्वजनिक चवदार तळ्याचे पाणी पिता यावे म्हणून डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी 1927 मध्ये महाड सत्याग्रहाचे नेतृत्व केले. संत गाडगे महाराजांनी कीर्तनांतून स्वच्छतेची शिकवण दिली, आणि पंढरपूरचे मंदिर सर्वांसाठी खुले व्हावे म्हणून साने गुरुजींनी 1947 मध्ये उपोषण केले.

Answers and full solutions are shown. Hide them to test yourself first.उत्तर और पूरे हल दिखाए गए हैं। पहले खुद को परखने के लिए इन्हें छिपाइए।

1. Example 1उदाहरण 1 · Social reformers · Easyआसान

   Which social reformer of Maharashtra spread the message of cleanliness and education through kirtans in villages?

   1. Sane Guruji
   2. Karmaveer Bhaurao Patil
   3. Shahu Maharaj
   4. Gadge Maharaj
   Answer:उत्तर: Gadge Maharaj

   1. Gadge Maharaj: spread the message of cleanliness and education through kirtans in villages.
   2. Shahu Maharaj: reserved 50 per cent of posts for backward classes in Kolhapur state in 1902.
   3. Sane Guruji: fasted in 1947 to open the Vitthal temple at Pandharpur to Dalits.
   4. Karmaveer Bhaurao Patil: founded the Rayat Shikshan Sanstha in 1919.
   5. Source: https://ebalbharati.in/

2. Example 2उदाहरण 2 · Social reformers · Mediumमध्यम

   Gopal Ganesh Agarkar is best known for which of these?

   1. founded the Satyashodhak Samaj in 1873
   2. edited the reformist newspaper Sudharak, started in 1888
   3. founded the Sharada Sadan, a home and school for widows, in 1889
   4. wrote Stri Purush Tulana in 1882, comparing how society treats women and men
   Answer:उत्तर: edited the reformist newspaper Sudharak, started in 1888

   1. Gopal Ganesh Agarkar: edited the reformist newspaper Sudharak, started in 1888.
   2. Tarabai Shinde: wrote Stri Purush Tulana in 1882, comparing how society treats women and men.
   3. Pandita Ramabai: founded the Sharada Sadan, a home and school for widows, in 1889.
   4. Jyotirao Phule: founded the Satyashodhak Samaj in 1873 (and wrote Gulamgiri the same year).
   5. Source: https://ebalbharati.in/

3. Example 3उदाहरण 3 · Social reformers · Hardकठिन

   Consider the following pairs (Reformer : Contribution): 1. Vitthal Ramji Shinde : founded the Depressed Classes Mission in 1906 2. Bal Shastri Jambhekar : founded the Prarthana Samaj in Bombay in 1867 3. Jyotirao Phule : founded the Satyashodhak Samaj in 1873 How many of the pairs given above are correctly matched?

   1. Only one pair
   2. Only two pairs
   3. All three pairs
   4. None of the pairs
   Answer:उत्तर: Only two pairs

   1. Pair 1 is correct: Vitthal Ramji Shinde: founded the Depressed Classes Mission in 1906.
   2. Pair 2 is wrong: Bal Shastri Jambhekar is not founded the Prarthana Samaj in Bombay in 1867. Bal Shastri Jambhekar: started Darpan, the first Marathi newspaper, in 1832 (6 January is Marathi Patrakar Din).
   3. Pair 3 is correct: Jyotirao Phule: founded the Satyashodhak Samaj in 1873 (and wrote Gulamgiri the same year).
   4. So 2 of the 3 pairs are correctly matched.
   5. Source: https://ebalbharati.in/

4. Example 4उदाहरण 4 · Social reformers · Mediumमध्यम

   Tarabai Shinde is best known for which of these?

   1. edited the reformist newspaper Sudharak, started in 1888
   2. founded the Prarthana Samaj in Bombay in 1867
   3. wrote Stri Purush Tulana in 1882, comparing how society treats women and men
   4. founded the Satyashodhak Samaj in 1873
   Answer:उत्तर: wrote Stri Purush Tulana in 1882, comparing how society treats women and men

   1. Tarabai Shinde: wrote Stri Purush Tulana in 1882, comparing how society treats women and men.
   2. Jyotirao Phule: founded the Satyashodhak Samaj in 1873 (and wrote Gulamgiri the same year).
   3. Gopal Ganesh Agarkar: edited the reformist newspaper Sudharak, started in 1888.
   4. Atmaram Pandurang: founded the Prarthana Samaj in Bombay in 1867.
   5. Source: https://ebalbharati.in/

5. Example 5उदाहरण 5 · Social reformers · Mediumमध्यम

   Consider the following statements: 1. Atmaram Pandurang founded the Prarthana Samaj in Bombay in 1867. 2. Jyotirao Phule founded the Satyashodhak Samaj in 1873. Which of the statements given above is/are correct?

   1. 1 only
   2. 2 only
   3. Both 1 and 2
   4. Neither 1 nor 2
   Answer:उत्तर: Both 1 and 2

   1. Statement 1 is correct: Atmaram Pandurang: founded the Prarthana Samaj in Bombay in 1867.
   2. Statement 2 is correct: Jyotirao Phule: founded the Satyashodhak Samaj in 1873 (and wrote Gulamgiri the same year).
   3. Source: https://ebalbharati.in/

6. Example 6उदाहरण 6 · Social reformers · Mediumमध्यम

   Consider the following statements: 1. Pandita Ramabai edited the reformist newspaper Sudharak, started in 1888. 2. Vitthal Ramji Shinde founded the Sharada Sadan, a home and school for widows, in 1889. Which of the statements given above is/are correct?

   1. 1 only
   2. 2 only
   3. Both 1 and 2
   4. Neither 1 nor 2
   Answer:उत्तर: Neither 1 nor 2

   1. Statement 1 is wrong: it pairs Pandita Ramabai with "edited the reformist newspaper Sudharak, started in 1888". In fact, Pandita Ramabai: founded the Sharada Sadan, a home and school for widows, in 1889.
   2. Statement 2 is wrong: it pairs Vitthal Ramji Shinde with "founded the Sharada Sadan, a home and school for widows, in 1889". In fact, Vitthal Ramji Shinde: founded the Depressed Classes Mission in 1906.
   3. Source: https://ebalbharati.in/

Common mistakesआम गलतियाँ

• Saying Savitribai Phule founded the Satyashodhak Samaj. Jyotirao founded it in 1873; Savitribai led it after his death.यह कहना कि सावित्रीबाई फुले ने सत्यशोधक समाज की स्थापना की। इसकी स्थापना ज्योतिराव ने 1873 में की; सावित्रीबाई ने उनकी मृत्यु के बाद इसका नेतृत्व किया।सावित्रीबाई फुले यांनी सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली असे म्हणणे. जोतीरावांनी 1873 मध्ये त्याची स्थापना केली; त्यांच्या निधनानंतर सावित्रीबाईंनी त्याचे नेतृत्व केले.
• Mixing up Shatapatre (Lokhitwadi) and Sudharak (Agarkar).शतपत्रे (लोकहितवादी) और सुधारक (आगरकर) को मिला देना।शतपत्रे (लोकहितवादी) आणि सुधारक (आगरकर) यांची गल्लत करणे.
• Putting the Mahad Satyagraha in 1930. It was in 1927; the Kalaram temple entry movement at Nashik began in 1930.महाड सत्याग्रह को 1930 में रखना। यह 1927 में हुआ; नाशिक का कालाराम मंदिर प्रवेश आंदोलन 1930 में शुरू हुआ।महाड सत्याग्रह 1930 मध्ये झाला असे सांगणे. तो 1927 मध्ये झाला; नाशिकमधील काळाराम मंदिर प्रवेश सत्याग्रह 1930 मध्ये सुरू झाला.

Frequently asked questionsअक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न