Maharashtra GK (MPSC)महाराष्ट्र सामान्य ज्ञान (MPSC) · महाराष्ट्र के टाइगर रिज़र्व और संरक्षित क्षेत्र
Tiger Reserves and Protected Areas of Maharashtraमहाराष्ट्र के टाइगर रिज़र्व और संरक्षित क्षेत्रमहाराष्ट्रातील व्याघ्र प्रकल्प आणि संरक्षित क्षेत्रे questions and answersप्रश्न और उत्तर
Maharashtra has six tiger reserves and many national parks and sanctuaries. MPSC asks where each one is. Most tigers live in Vidarbha, so start there and then move west to the Sahyadri and the coast.महाराष्ट्र में छह टाइगर रिज़र्व (बाघ अभयारण्य) और कई राष्ट्रीय उद्यान व अभयारण्य हैं। MPSC पूछता है कि हर एक कहाँ है। अधिकांश बाघ विदर्भ में रहते हैं, इसलिए वहीं से शुरू करें और फिर पश्चिम में सह्याद्रि और तट की ओर बढ़ें।महाराष्ट्रात सहा व्याघ्र प्रकल्प आणि अनेक राष्ट्रीय उद्याने व अभयारण्ये आहेत. MPSC प्रत्येक कुठे आहे हे विचारते. बहुतेक वाघ विदर्भात राहतात, म्हणून तिथून सुरुवात करा आणि मग पश्चिमेकडे सह्याद्री आणि किनारपट्टीकडे या.
- Unlimitedअसीमित fresh questionsनए प्रश्न
- Answersउत्तर always one tap awayहमेशा एक टैप दूर
- 1 subtopicउप-टॉपिक
- UPSC Prelims ~0
- MPSC Rajyaseva Prelims ~2
Practice questions are in English for now.अभ्यास के प्रश्न अभी अंग्रेज़ी में हैं।
How tiger reserves and protected areas of maharashtra worksमहाराष्ट्र के टाइगर रिज़र्व और संरक्षित क्षेत्र को समझिए
A tiger reserve is like a house with a locked inner room. The core area is kept free of people so tigers can breed; the buffer area around it allows limited use by nearby villages. Project Tiger started in 1973, and Melghat in Amravati district, in the Satpura hills, was among the first nine reserves in India.टाइगर रिज़र्व एक ऐसे घर जैसा है जिसका भीतरी कमरा बंद रहता है। कोर क्षेत्र को लोगों से मुक्त रखा जाता है ताकि बाघ प्रजनन कर सकें; उसके चारों ओर का बफ़र क्षेत्र आसपास के गाँवों को सीमित उपयोग की अनुमति देता है। प्रोजेक्ट टाइगर 1973 में शुरू हुआ, और सतपुड़ा की पहाड़ियों में अमरावती जिले का मेलघाट भारत के पहले नौ रिज़र्व में से एक था।व्याघ्र प्रकल्प म्हणजे आतली खोली कुलूपबंद असलेले घर. गाभा क्षेत्र (कोर) माणसांपासून मुक्त ठेवले जाते, जेणेकरून वाघांची पैदास होऊ शकेल; त्याभोवतीचे बफर क्षेत्र जवळच्या गावांना मर्यादित वापराची मुभा देते. व्याघ्र प्रकल्प योजना (प्रोजेक्ट टायगर) 1973 मध्ये सुरू झाली, आणि सातपुडा पर्वतरांगेतील अमरावती जिल्ह्यातील मेळघाट हा भारतातील पहिल्या नऊ व्याघ्र प्रकल्पांपैकी एक होता.
Further east lie the most famous reserves. Tadoba-Andhari in Chandrapur district grew out of Tadoba National Park (1955), the oldest national park in Maharashtra. Pench, on the Madhya Pradesh border in Nagpur district, shares its forest with Pench in Madhya Pradesh. Navegaon-Nagzira spreads over Gondia and Bhandara districts, and the smaller Bor reserve lies near Wardha.और पूर्व में सबसे प्रसिद्ध रिज़र्व हैं। चंद्रपुर जिले का ताडोबा-अंधारी ताडोबा राष्ट्रीय उद्यान (1955) से विकसित हुआ, जो महाराष्ट्र का सबसे पुराना राष्ट्रीय उद्यान है। नागपुर जिले में मध्य प्रदेश की सीमा पर स्थित पेंच अपना वन मध्य प्रदेश के पेंच के साथ साझा करता है। नवेगांव-नागझिरा गोंदिया और भंडारा जिलों में फैला है, और छोटा बोर रिज़र्व वर्धा के पास है।आणखी पूर्वेला सर्वात प्रसिद्ध व्याघ्र प्रकल्प आहेत. चंद्रपूर जिल्ह्यातील ताडोबा-अंधारी हा ताडोबा राष्ट्रीय उद्यानातून (1955) विकसित झाला, जे महाराष्ट्रातील सर्वात जुने राष्ट्रीय उद्यान आहे. नागपूर जिल्ह्यात मध्य प्रदेशच्या सीमेवरील पेंचचे जंगल मध्य प्रदेशातील पेंचशी जोडलेले आहे. नवेगाव-नागझिरा गोंदिया आणि भंडारा जिल्ह्यांत पसरलेला आहे, आणि लहान बोर व्याघ्र प्रकल्प वर्धेजवळ आहे.
The only tiger reserve in western Maharashtra is Sahyadri, made by joining the Koyna sanctuary and Chandoli National Park. It spreads across Satara, Sangli, Kolhapur and Ratnagiri districts, along the Western Ghats.पश्चिमी महाराष्ट्र में एकमात्र टाइगर रिज़र्व सह्याद्रि है, जो कोयना अभयारण्य और चांदोली राष्ट्रीय उद्यान को मिलाकर बना है। यह पश्चिमी घाट के साथ-साथ सातारा, सांगली, कोल्हापुर और रत्नागिरी जिलों में फैला है।पश्चिम महाराष्ट्रातील एकमेव व्याघ्र प्रकल्प म्हणजे सह्याद्री, जो कोयना अभयारण्य आणि चांदोली राष्ट्रीय उद्यान मिळून बनला आहे. तो पश्चिम घाटालगत सातारा, सांगली, कोल्हापूर आणि रत्नागिरी जिल्ह्यांत पसरलेला आहे.
Other protected areas are favourites of the paper setters. Sanjay Gandhi National Park at Borivali lies in Mumbai Suburban and Thane districts, a forest inside a megacity. Karnala in Raigad and Nandur Madhmeshwar in Nashik are bird sanctuaries. The Great Indian Bustard Sanctuary at Nannaj covers parts of Solapur and Ahilyanagar, Tipeshwar is in Yavatmal, Yawal in Jalgaon, and Malvan Marine Sanctuary protects the sea life off Sindhudurg.अन्य संरक्षित क्षेत्र प्रश्नपत्र बनाने वालों के पसंदीदा हैं। बोरीवली का संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान मुंबई उपनगर और ठाणे जिलों में है, एक महानगर के भीतर जंगल। रायगढ़ का कर्नाला और नाशिक का नांदूर मध्यमेश्वर पक्षी अभयारण्य हैं। नान्नज का ग्रेट इंडियन बस्टर्ड (सोन चिरैया) अभयारण्य सोलापुर और अहिल्यानगर के भागों में है, टिपेश्वर यवतमाल में, यावल जलगाँव में है, और मालवण समुद्री अभयारण्य सिंधुदुर्ग के तट के समुद्री जीवन की रक्षा करता है।इतर संरक्षित क्षेत्रे प्रश्नपत्रिका काढणाऱ्यांची आवडती आहेत. बोरिवली येथील संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान मुंबई उपनगर आणि ठाणे जिल्ह्यांत आहे, म्हणजे महानगरातले जंगल. रायगडमधील कर्नाळा आणि नाशिकमधील नांदूर मध्यमेश्वर ही पक्षी अभयारण्ये आहेत. नान्नज येथील माळढोक पक्षी अभयारण्य सोलापूर आणि अहिल्यानगरच्या काही भागांत आहे, टिपेश्वर यवतमाळमध्ये, यावल जळगावमध्ये आहे, आणि मालवण सागरी अभयारण्य सिंधुदुर्गच्या किनाऱ्यावरील सागरी जीवसृष्टीचे संरक्षण करते.
Solved examplesहल किए गए उदाहरण
Answers and full solutions are shown. Hide them to test yourself first.उत्तर और पूरे हल दिखाए गए हैं। पहले खुद को परखने के लिए इन्हें छिपाइए।
Which of these protected areas lies in Mumbai Suburban and Thane districts?
- Tadoba-Andhari Tiger Reserve
- Sahyadri Tiger Reserve
- Pench Tiger Reserve (Maharashtra part)
- Sanjay Gandhi National Park
Answer:उत्तर: Sanjay Gandhi National Park
- Sanjay Gandhi National Park: Mumbai Suburban and Thane districts (at Borivali).
- Tadoba-Andhari Tiger Reserve: Chandrapur district (Tadoba National Park (1955) is Maharashtra’s oldest national park).
- Pench Tiger Reserve (Maharashtra part): Nagpur district.
- Sahyadri Tiger Reserve: Satara, Sangli, Kolhapur and Ratnagiri districts (made of Koyna and Chandoli).
- Source: https://mahaforest.gov.in/
Karnala Bird Sanctuary lies in which part of Maharashtra?
- Satara, Sangli, Kolhapur and Ratnagiri districts
- Raigad district
- Mumbai Suburban and Thane districts
- Sindhudurg district
Answer:उत्तर: Raigad district
- Karnala Bird Sanctuary: Raigad district.
- Sanjay Gandhi National Park: Mumbai Suburban and Thane districts (at Borivali).
- Malvan Marine Sanctuary: Sindhudurg district.
- Sahyadri Tiger Reserve: Satara, Sangli, Kolhapur and Ratnagiri districts (made of Koyna and Chandoli).
- Source: https://mahaforest.gov.in/
Consider the following statements: 1. Melghat Tiger Reserve lies in Amravati district. 2. Sahyadri Tiger Reserve lies in Nashik district. Which of the statements given above is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
Answer:उत्तर: 1 only
- Statement 1 is correct: Melghat Tiger Reserve: Amravati district (in the Satpura hills; among India’s first nine tiger reserves of 1973).
- Statement 2 is wrong: it pairs Sahyadri Tiger Reserve with "Nashik district". In fact, Sahyadri Tiger Reserve: Satara, Sangli, Kolhapur and Ratnagiri districts (made of Koyna and Chandoli).
- Source: https://mahaforest.gov.in/
Sahyadri Tiger Reserve lies in which part of Maharashtra?
- Mumbai Suburban and Thane districts
- Satara, Sangli, Kolhapur and Ratnagiri districts
- Nashik district
- Solapur and Ahilyanagar districts
Answer:उत्तर: Satara, Sangli, Kolhapur and Ratnagiri districts
- Sahyadri Tiger Reserve: Satara, Sangli, Kolhapur and Ratnagiri districts (made of Koyna and Chandoli).
- Great Indian Bustard Sanctuary (Nannaj): Solapur and Ahilyanagar districts.
- Sanjay Gandhi National Park: Mumbai Suburban and Thane districts (at Borivali).
- Nandur Madhmeshwar Bird Sanctuary: Nashik district (a Ramsar wetland).
- Source: https://mahaforest.gov.in/
Consider the following statements: 1. Tipeshwar Wildlife Sanctuary lies in Yavatmal district. 2. Yawal Wildlife Sanctuary lies in Jalgaon district. Which of the statements given above is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
Answer:उत्तर: Both 1 and 2
- Statement 1 is correct: Tipeshwar Wildlife Sanctuary: Yavatmal district.
- Statement 2 is correct: Yawal Wildlife Sanctuary: Jalgaon district.
- Source: https://mahaforest.gov.in/
Which of these protected areas lies in Jalgaon district?
- Nandur Madhmeshwar Bird Sanctuary
- Yawal Wildlife Sanctuary
- Pench Tiger Reserve (Maharashtra part)
- Navegaon-Nagzira Tiger Reserve
Answer:उत्तर: Yawal Wildlife Sanctuary
- Yawal Wildlife Sanctuary: Jalgaon district.
- Navegaon-Nagzira Tiger Reserve: Gondia and Bhandara districts.
- Nandur Madhmeshwar Bird Sanctuary: Nashik district (a Ramsar wetland).
- Pench Tiger Reserve (Maharashtra part): Nagpur district.
- Source: https://mahaforest.gov.in/
Common mistakesआम गलतियाँ
- Placing Tadoba in Nagpur district. Tadoba-Andhari is in Chandrapur district.ताडोबा को नागपुर जिले में रखना। ताडोबा-अंधारी चंद्रपुर जिले में है।ताडोबा नागपूर जिल्ह्यात आहे असे मानणे. ताडोबा-अंधारी चंद्रपूर जिल्ह्यात आहे.
- Thinking all tiger reserves are in Vidarbha. Sahyadri, in the Western Ghats, is the exception.यह समझना कि सभी टाइगर रिज़र्व विदर्भ में हैं। पश्चिमी घाट का सह्याद्रि इसका अपवाद है।सगळे व्याघ्र प्रकल्प विदर्भातच आहेत असे समजणे. पश्चिम घाटातील सह्याद्री हा अपवाद आहे.
- Putting Melghat in the Sahyadri hills. It is in the Satpura range, in Amravati district.मेलघाट को सह्याद्रि की पहाड़ियों में रखना। यह अमरावती जिले में सतपुड़ा पर्वतमाला में है।मेळघाट सह्याद्रीत आहे असे मानणे. तो अमरावती जिल्ह्यात सातपुडा पर्वतरांगेत आहे.
Frequently asked questionsअक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
How many tiger reserves does Maharashtra have?महाराष्ट्र में कितने टाइगर रिज़र्व हैं?महाराष्ट्रात किती व्याघ्र प्रकल्प आहेत?
Six: Melghat, Tadoba-Andhari, Pench, Sahyadri, Navegaon-Nagzira and Bor.छह: मेलघाट, ताडोबा-अंधारी, पेंच, सह्याद्रि, नवेगांव-नागझिरा और बोर।सहा: मेळघाट, ताडोबा-अंधारी, पेंच, सह्याद्री, नवेगाव-नागझिरा आणि बोर.
What is the difference between a national park and a wildlife sanctuary?राष्ट्रीय उद्यान और वन्यजीव अभयारण्य में क्या अंतर है?राष्ट्रीय उद्यान आणि वन्यजीव अभयारण्य यांत फरक काय?
A national park has stricter protection, with almost no human activity allowed inside. A sanctuary allows some regulated activities, such as grazing or collecting forest produce.राष्ट्रीय उद्यान में संरक्षण अधिक कड़ा होता है, जहाँ भीतर लगभग कोई मानवीय गतिविधि नहीं होने दी जाती। अभयारण्य में कुछ नियंत्रित गतिविधियों की अनुमति होती है, जैसे चराई या वनोपज इकट्ठा करना।राष्ट्रीय उद्यानात संरक्षण अधिक कडक असते, आत जवळपास कोणत्याही मानवी हालचालीला परवानगी नसते. अभयारण्यात चराई किंवा वनोपज गोळा करणे अशा काही नियंत्रित हालचालींना परवानगी असते.
Where do these facts come from?ये तथ्य कहाँ से लिए गए हैं?ही माहिती कुठून घेतली आहे?
The Maharashtra Forest Department (mahaforest.gov.in) and the Balbharati Geography books.महाराष्ट्र वन विभाग (mahaforest.gov.in) और बालभारती की भूगोल की पुस्तकों से।महाराष्ट्र वन विभाग (mahaforest.gov.in) आणि बालभारतीची भूगोलाची पुस्तके.