बुद्ध वग्ग

यस्स जितं नावजीयति,जितं यस्स नोयाति कोचि लोके ।तं बुद्धमनन्तगोचरं,अपदं केन पदेन नेस्सथ ॥

Yassa jitaṁ nāvajīyati,Jitaṁ yassa noyāti koci loke;Taṁ buddhamanantagocaraṁ,Apadaṁ kena padena nessatha.

ज्यांचा विजय कोणी उलटवू शकत नाही आणि जगात ज्याला तोड नाही, त्या अमर्याद गोचर असलेल्या, पाऊलखुणा न ठेवणाऱ्या बुद्धांचा माग कोणत्या वाटेने काढणार?

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): He whose victory may not be undone, a victory unrivaled in all the world; by what track would you trace that Buddha, who leaves no track in his infinite range?

यस्स जालिनी विसत्तिका,तण्हा नत्थि कुहिञ्चि नेतवे ।तं बुद्धमनन्तगोचरं,अपदं केन पदेन नेस्सथ ॥

Yassa jālinī visattikā,Taṇhā natthi kuhiñci netave;Taṁ buddhamanantagocaraṁ,Apadaṁ kena padena nessatha.

जाळ्यासारखी गुंतवणारी आणि चिकटवणारी तृष्णा ज्यांच्यात उरली नाही, त्यांचा माग कुठे काढणार? त्या अमर्याद, पाऊलखुणा न ठेवणाऱ्या बुद्धांपर्यंत कोणत्या वाटेने पोहोचणार?

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Of craving, the weaver, the clinger, he has none: so where can he be traced? By what track would you trace that Buddha, who leaves no track in his infinite range?

ये झानपसुता धीरा,नेक्खम्मूपसमे रता ।देवापि तेसं पिहयन्ति,सम्बुद्धानं सतीमतं ॥

Ye jhānapasutā dhīrā,nekkhammūpasame ratā;Devāpi tesaṁ pihayanti,sambuddhānaṁ satīmataṁ.

जे ध्यानात रमलेले, जागरूक, त्यागाच्या शांतीत आनंद मानणारे आणि सदैव स्मृतिमान असतात, त्या बुद्धांचा देवांनाही हेवा वाटतो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): The attentive intent on absorption, who love the peace of renunciation, the Buddhas, ever mindful, are envied by even the gods.

खन्ती परमं तपो तितिक्खा,निब्बानं परमं वदन्ति बुद्धा ।न हि पब्बजितो परूपघाती,न समणो होति परं विहेठयन्तो ॥

Khantī paramaṁ tapo titikkhā,Nibbānaṁ paramaṁ vadanti buddhā;Na hi pabbajito parūpaghātī,Na samaṇo hoti paraṁ viheṭhayanto.

सहनशीलता हेच सर्वश्रेष्ठ तप आहे आणि निब्बान सर्वोच्च आहे, असे बुद्ध सांगतात. जो दुसऱ्याला इजा करतो तो खरा प्रव्रजित नव्हे, जो दुसऱ्याला त्रास देतो तो श्रमण नव्हे.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Patient acceptance is the ultimate fervor. Extinguishment is the ultimate, say the Buddhas. No true renunciate injures another, nor does an ascetic hurt another.

अनूपवादो अनूपघातो,पातिमोक्खे च संवरो ।मत्तञ्ञुता च भत्तस्मिं,पन्तञ्च सयनासनं ।अधिचित्ते च आयोगो,एतं बुद्धान सासनं ॥

Anūpavādo anūpaghāto,Pātimokkhe ca saṁvaro;Mattaññutā ca bhattasmiṁ,Pantañca sayanāsanaṁ;Adhicitte ca āyogo,Etaṁ buddhāna sāsanaṁ.

कोणाची निंदा न करणे, कोणाला इजा न करणे, आचारनियमांत संयम, आहारात मर्यादा, एकांतवास आणि उच्च चित्ताच्या साधनेत रमणे, हीच बुद्धांची शिकवण आहे.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Not speaking ill nor doing harm; restraint in the monastic code; moderation in eating; staying in remote lodgings; commitment to the higher mind, this is the instruction of the Buddhas.

न कहापणवस्सेन,तित्ति कामेसु विज्जति ।अप्पस्सादा दुखा कामा,इति विञ्ञाय पण्डितो ॥

Na kahāpaṇavassena,titti kāmesu vijjati;Appassādā dukhā kāmā,iti viññāya paṇḍito.

नाण्यांचा पाऊस पडला तरी कामसुखांनी तृप्ती होत नाही. शहाणा माणूस जाणतो की कामसुखांत आनंद थोडा आणि दुःख फार आहे.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Even if it were raining money, you’d not be sated in sensual pleasures. An astute person understands that sensual pleasures offer little gratification and much suffering.

अपि दिब्बेसु कामेसु,रतिं सो नाधिगच्छति ।तण्हक्खयरतो होति,सम्मासम्बुद्धसावको ॥

Api dibbesu kāmesu,ratiṁ so nādhigacchati;Taṇhakkhayarato hoti,sammāsambuddhasāvako.

म्हणून तो दिव्य सुखांतही रमत नाही. सम्यक संबुद्धांचा शिष्य तृष्णेच्या क्षयातच आनंद मानतो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Thus they find no delight even in celestial pleasures. A disciple of the fully awakened Buddha delights in the ending of craving.

बहुं वे सरणं यन्ति,पब्बतानि वनानि च ।आरामरुक्खचेत्यानि,मनुस्सा भयतज्जिता ॥

Bahuṁ ve saraṇaṁ yanti,pabbatāni vanāni ca;Ārāmarukkhacetyāni,manussā bhayatajjitā.

भीतीपोटी पुष्कळ लोक डोंगर, वने, उद्याने, वृक्ष आणि चैत्य यांचा आश्रय घेतात.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): So many go for refuge to mountains and forest groves, to shrines in tended parks; those people are driven by fear.

नेतं खो सरणं खेमं,नेतं सरणमुत्तमं ।नेतं सरणमागम्म,सब्बदुक्खा पमुच्चति ॥

Netaṁ kho saraṇaṁ khemaṁ,netaṁ saraṇamuttamaṁ;Netaṁ saraṇamāgamma,sabbadukkhā pamuccati.

पण हा आश्रय सुरक्षित नाही, हा उत्तम आश्रय नाही. या आश्रयाला जाऊन सर्व दुःखांतून सुटका होत नाही.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): But such refuge is no sanctuary, it is no supreme refuge. By going to that refuge, you’re not released from all suffering.

दुक्खं दुक्खसमुप्पादं,दुक्खस्स च अतिक्कमं ।अरियं चट्ठङ्गिकं मग्गं,दुक्खूपसमगामिनं ॥

Dukkhaṁ dukkhasamuppādaṁ,dukkhassa ca atikkamaṁ;Ariyaṁ caṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ,dukkhūpasamagāminaṁ.

ती चार सत्ये अशी: दुःख, दुःखाचे कारण, दुःखाचा अंत आणि दुःखशमनाकडे नेणारा आर्य अष्टांगिक मार्ग.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): suffering, suffering’s origin, suffering’s transcendence, and the noble eightfold path that leads to the stilling of suffering.

एतं खो सरणं खेमं,एतं सरणमुत्तमं ।एतं सरणमागम्म,सब्बदुक्खा पमुच्चति ॥

Etaṁ kho saraṇaṁ khemaṁ,etaṁ saraṇamuttamaṁ;Etaṁ saraṇamāgamma,sabbadukkhā pamuccati.

हाच आश्रय सुरक्षित आहे, हाच उत्तम आश्रय आहे. या आश्रयाला गेल्याने सर्व दुःखांतून सुटका होते.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Such refuge is a sanctuary, it is the supreme refuge. By going to that refuge, you’re released from all suffering.

दुल्लभो पुरिसाजञ्ञो,न सो सब्बत्थ जायति ।यत्थ सो जायति धीरो,तं कुलं सुखमेधति ॥

Dullabho purisājañño,na so sabbattha jāyati;Yattha so jāyati dhīro,taṁ kulaṁ sukhamedhati.

श्रेष्ठ पुरुष सापडणे कठीण, तो कुठेही जन्मत नाही. ज्या कुळात असा धीर पुरुष जन्मतो, ते कुळ सुखाने भरभराटीला येते.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): It’s hard to find a thoroughbred man: they’re not born just anywhere. A family where that attentive one is born prospers in happiness.

सुखो बुद्धानमुप्पादो,सुखा सद्धम्मदेसना ।सुखा सङ्घस्स सामग्गी,समग्गानं तपो सुखो ॥

Sukho buddhānamuppādo,sukhā saddhammadesanā;Sukhā saṅghassa sāmaggī,samaggānaṁ tapo sukho.

बुद्धांचे प्रकट होणे सुखकारक, सद्धम्माचा उपदेश सुखकारक, संघाची एकी सुखकारक आणि एकत्र असलेल्यांची साधना सुखकारक आहे.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Happy, the arising of Buddhas! Happy, the teaching of Dhamma! Happy is the harmony of the Saṅgha, and the striving of the harmonious is happy.

पूजारहे पूजयतो,बुद्धे यदि व सावके ।पपञ्चसमतिक्कन्ते,तिण्णसोकपरिद्दवे ॥

Pūjārahe pūjayato,buddhe yadi va sāvake;Papañcasamatikkante,tiṇṇasokapariddave.

जो पूजनीयांचा आदर करतो, मग ते बुद्ध असोत वा त्यांचे शिष्य, जे प्रपंचाच्या पलीकडे गेले आहेत आणि शोक व विलाप यांना मागे टाकले आहे,

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): When a person venerates the worthy, the Buddha or his disciple, who have transcended proliferation, and have left behind grief and lamentation,

ते तादिसे पूजयतो,निब्बुते अकुतोभये ।न सक्का पुञ्ञं सङ्खातुं,इमेत्तमपि केनचि ॥बुद्धवग्गो चुद्दसमो ॥पठमभाणवारं ॥

Te tādise pūjayato,nibbute akutobhaye;Na sakkā puññaṁ saṅkhātuṁ,imettamapi kenaci.Buddhavaggo cuddasamo.Paṭhamabhāṇavāraṁ.

अशा शांत आणि कोणत्याही दिशेकडून भय नसलेल्यांचा आदर करणाऱ्याचे पुण्य इतकेच आहे असे म्हणून कोणीही मोजू शकत नाही.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): quenched, fearing nothing from any quarter, the merit of one venerating such as these, cannot be calculated by anyone, saying it is just this much.