धम्मपद

Intention is the leader of things; intention is first, they’re made by intention. If with corrupt intent you speak or act, suffering follows you, like a wheel, the ox’s foot.

धम्मपदाची पहिली गाथा, जी शिकवते की मन सर्वात आधी आहे आणि कर्मांचे फळ मिळते.

For never is hatred laid to rest by hate, it’s laid to rest by love: this is an ancient teaching.

सर्वाधिक उद्धृत होणाऱ्या बौद्ध शिकवणींपैकी एक: वैराने वैर मिटत नाही, प्रेमानेच मिटते.

Much though they may recite scripture, if a negligent person does not apply them, then, like a cowherd who counts the cattle of others, they miss out on the blessings of the ascetic life.

आचरणाशिवाय ज्ञानाचे जिवंत चित्र: दुसऱ्यांच्या गाई मोजणारा गुराखी.

Heedfulness is the state free of death; heedlessness is the state of death. The heedful do not die, while the heedless are like the dead.

अप्रमादाला अमृताचा मार्ग म्हणणारी पहिली गाथा; परंपरेनुसार बुद्धांचे अंतिम वचनही अप्रमादाविषयी होते.

By hard work and diligence, by restraint and by self-control, a smart person would build an island that the floods cannot overflow.

अंतर्मनात असे बेट उभारण्याची उपमा जे कोणताही पूर बुडवू शकत नाही.

Heedful among the heedless, wide awake while others sleep, a true sage leaves them behind, like a swift horse passing a feeble.

झोपलेल्यांमध्ये जागा: कमकुवत घोड्याला मागे टाकणारा वेगवान घोडा.

The mind quivers and quakes, hard to guard, hard to curb. The discerning straighten it out, like a fletcher an arrow.

बाण बनवणाऱ्याची उपमा: ज्ञानी चंचल मनाला तसे सरळ करतो जसा बाण बनवणारा बाणाला.

Hard to hold back, flighty, alighting where it will; it’s good to tame the mind; a tamed mind leads to bliss.

लहान आणि वारंवार उद्धृत होणारी ओळ: दमन केलेले मन सुख आणते.

A rightly directed mind would do you more good than your mother or father or any other relative.

योग्य दिशेला लागलेले मन आईवडिलांपेक्षाही अधिक हित करते, हे विधान.

A bee takes the nectar and moves on, doing no damage to the flower’s beauty and fragrance; and that’s how a sage should walk in the village.

फुलाला इजा न करता मध घेणारा भ्रमर, हळुवार जीवनाचा आदर्श.

The fragrance of flowers doesn’t spread upwind, nor sandalwood, pinwheel, or jasmine; but the fragrance of the good spreads upwind; a true person’s virtue spreads in every direction.

शीलाचा सुगंध वाऱ्याच्या उलट दिशेलाही पसरतो.

From a heap of trash discarded on the highway, a lotus might blossom, fragrant and delightful.

उकिरड्यावर उमललेले कमळ, कुठेही प्रज्ञा उदयास येऊ शकते याची लाडकी प्रतिमा.

“Sons are mine, wealth is mine”, thus the fool frets. For even your self is not your own, let alone your sons or wealth.

ममत्वावरील धारदार चिंतन: स्वतःचा आत्माही आपला नाही, तर पुत्र आणि धन कसे?

The fool who thinks they’re a fool is wise at least to that extent. But the true fool is said to be one who imagines that they are wise.

आपला मूर्खपणा जाणणारा मूर्ख तेवढा शहाणा असतो, हे प्रसिद्ध वचन.

Though a fool attends to the wise even for the rest of their life, they still don’t understand the teaching, like a spoon the taste of the soup.

डाव आणि आमटी: ज्ञानाजवळ असणे म्हणजे त्याची चव घेणे नव्हे.

Regard one who sees your faults as a guide to a hidden treasure. Stay close to one so intelligent and astute who curbs you when you need it. Sticking close to such an impartial person, things get better, not worse.

जो तुमचे दोष दाखवतो, त्याला लपलेल्या खजिन्याचा मार्गदर्शक माना.

As the wind cannot stir a solid mass of rock, so too blame and praise do not affect the wise.

वाऱ्याने न हलणाऱ्या खडकासारखे ज्ञानी स्तुती आणि निंदेने डगमगत नाहीत.

Few are those among humans who cross to the far shore. The rest just run around on the near shore.

थोडेच पैलतीरी पोहोचतात; बहुतेक याच तीरावर धावत राहतात.

Those with nothing stored up, who have understood their food, whose domain is the liberation of the signless and the empty: their path is hard to trace, like birds in the sky.

मुक्त लोकांचा मार्ग आकाशातील पक्ष्यांच्या उड्डाणासारखा शोधणे कठीण आहे.

Their mind is peaceful, peaceful are their speech and deeds. Such a one is at peace, rightly freed through enlightenment.

मन शांत, वाणी शांत, कर्म शांत: अंतर्मनातील शांतीचे छोटे चित्र.

Whether in village or wilderness, in a valley or the uplands, wherever the perfected ones live is a delightful place.

अरहंत जिथे राहतात, गावात वा वनात, ते स्थान रमणीय असते.

The supreme conqueror is not he who conquers a million men in battle, but he who conquers a single man: himself.

आत्मविजयावरील कदाचित सर्वात प्रसिद्ध ओळ: स्वतःला जिंकणारा हाच सर्वात मोठा विजेता.

Better than a thousand meaningless sayings is a single meaningful saying, hearing which brings you peace.

शांती देणारा एक अर्थपूर्ण शब्द हजार पोकळ शब्दांपेक्षा चांगला.

Better to live a single day seeing the state free of death than to live a hundred years blind to the state free of death.

अट्ठकथा ही गाथा किसा गोतमीशी जोडते, जी बौद्ध परंपरेतील सर्वात लाडक्या कथांपैकी एक आहे.

Rush to do good, shield your mind from evil; for when you’re slow to do good, your thoughts delight in wickedness.

चांगले करण्यात त्वरा करा: उशीर केल्यास मन वाईटाकडे वळते.

Think not lightly of goodness, that it won’t come back to you. The pot is filled with water falling drop by drop; the attentive one is filled with goodness piled up bit by bit.

थेंबाथेंबाने भरणारा घडा: लहान पुण्येही साचून मोठी होतात.

Not in midair, nor mid-ocean, nor hiding in a mountain cleft; you’ll find no place on the planet to escape your wicked deeds.

आपल्या कर्मांच्या फळापासून लपण्याची जागा पृथ्वीवर कुठेच नाही.

All tremble at the rod, all fear death. Treating others like oneself, neither kill nor incite to kill.

सहानुभूतीवर आधारित अहिंसेचे प्रसिद्ध विधान: सर्वजण दंडाला घाबरतात, म्हणून स्वतःला त्यांच्या जागी ठेवा.

If you still yourself like a broken gong, you reach extinguishment and know no conflict.

फुटलेल्या घंटेसारखे निःशब्द आणि कलहमुक्त राहण्याची वेगळी उपमा.

Dressed up they may be, but if they live well, peaceful, tamed, committed to the spiritual path, having laid aside violence toward all creatures, they are a brahmin, an ascetic, a mendicant.

खरे पावित्र्य म्हणजे अंतर्मनाची शांती आणि अहिंसा, बाह्य वेश नव्हे.

What is joy, what is laughter, when the flames are ever burning? Swathed in darkness, would you not seek a light?

जग जळत आहे: अंधारात वेढलेले असूनही दिवा का शोधत नाही?

Transmigrating through countless rebirths, I’ve journeyed without reward, searching for the house-builder; painful is birth again and again.

गाथा 154 सोबत, परंपरा हिला बोधीप्राप्तीनंतर बुद्धांचे पहिले वचन मानते.

Fancy chariots of kings wear out, and even this body gets old. But the truth of the good never gets old, so the good proclaim to the good.

राजरथ आणि शरीरे जीर्ण होतात, पण सज्जनांचा धम्म कधीच जुना होत नाही.

One is indeed the lord of oneself, for who else would be one’s lord? By means of a well-tamed self, one gains a lord that’s rare indeed.

'आपला स्वामी आपणच': स्वावलंबनावरील सर्वाधिक उद्धृत ओळींपैकी एक.

For it is by oneself that evil’s done, one is corrupted by oneself. It’s by oneself that evil’s not done, one is purified by oneself. Purity and impurity are personal matters, no one can purify another.

शुद्धी आणि अशुद्धी आपल्यावर अवलंबून; कोणी दुसऱ्याला शुद्ध करू शकत नाही.

The astute would avoid being corrupted by first grounding themselves in what is suitable, and then instructing others.

आधी स्वतःला सुधारा, मग इतरांना शिकवा.

Look upon the world as a bubble or a mirage, then the King of Death won’t see you.

जगाला बुडबुडा किंवा मृगजळ समजा, म्हणजे मृत्युराज तुम्हाला पाहू शकणार नाही.

Someone whose bad deed is supplanted by the good, shines upon this world, like the moon freed from clouds.

अट्ठकथा ही गाथा अंगुलिमालाशी जोडते: चांगल्याकडे वळणारा कोणीही ढगांतून मुक्त चंद्रासारखा उजळू शकतो.

The fruit of stream-entry is better than being the one king of the earth, than going to heaven, than lordship over all the world.

बोधीच्या प्रवाहात प्रवेश संपूर्ण पृथ्वीच्या राज्यापेक्षाही श्रेष्ठ आहे.

Not to do any evil; to embrace the good; to purify one’s mind: this is the instruction of the Buddhas.

संपूर्ण बौद्ध शिकवणुकीचे सार म्हणून ही गाथा नेहमी उद्धृत केली जाते: पाप टाळा, कुशल करा, मन शुद्ध करा.

It’s hard to gain a human birth; the life of mortals is hard; it’s hard to hear the true teaching; the arising of Buddhas is hard.

मनुष्यजीवन आणि धम्म ऐकण्याची संधी किती दुर्लभ आणि मौल्यवान आहे, याची ही प्रसिद्ध आठवण आहे.

One gone for refuge to the Buddha, to his teaching and to the Saṅgha, sees the four noble truths with right understanding:

गाथा 191 सोबत ही गाथा एका छोट्या उताऱ्यात त्रिशरण आणि चार आर्यसत्ये सांगते.

Health is the ultimate blessing; contentment, the ultimate wealth; trust is the ultimate family; extinguishment, the ultimate happiness.

अतिशय उद्धृत गाथा: आरोग्य हा सर्वात मोठा लाभ, समाधान हे सर्वात मोठे धन, विश्वास हा उत्तम आप्त, निब्बान हे परम सुख.

Victory breeds enmity; the defeated sleep badly. The peaceful sleep at ease, having left victory and defeat behind.

विजय वैर निर्माण करतो आणि शांती जय पराजयाच्या पलीकडे आहे, ही छोटी पण लक्षात राहणारी शिकवण.

Let us live so very happily, loving among the hostile. Among hostile humans, let us live with love.

"चला सुखाने जगू या" हे धृपद येथून सुरू होते; अट्ठकथा याला नदीच्या पाण्यावरील वाद शमवण्याशी जोडते.

Sorrow springs from what we hold dear, fear springs from what we hold dear; one free from holding anything dear has no sorrow, let alone fear.

येथून अध्यायाचे प्रसिद्ध धृपद सुरू होते: प्रियतेतून शोक जन्मतो, प्रियतेतून भय जन्मते.

Sorrow springs from craving, fear springs from craving; one free from craving has no sorrow, let alone fear.

धृपदाचे शेवटचे रूप तृष्णेचे नाव घेते, जी चार आर्यसत्यांनुसार दुःखाचे मूळ कारण आहे.

Just so, when one who has done good goes from this world to the next, their good deeds receive them there, as family welcomes home one they love.

एक हळुवार प्रतिमा: मृत्यूनंतर पुण्य माणसाचे स्वागत तसे करते जसे कुटुंब घरी परतलेल्या प्रियजनाचे.

Defeat anger with kindness, villainy with virtue, stinginess with giving, and lies with truth.

सर्वाधिक उद्धृत गाथांपैकी एक: क्रोध अक्रोधाने, वाईट चांगुलपणाने, कंजूषपणा दानाने, असत्य सत्याने जिंका.

When anger surges like a lurching chariot, keep it in check. That’s what I call a charioteer; others just hold the reins.

उसळणाऱ्या क्रोधाचा लगाम खेचणाऱ्या खऱ्या सारथ्याची जिवंत प्रतिमा.

It’s always been this way, Atula, it’s not just today. They blame you when you’re silent, they blame you when you speak a lot, and even when you speak just right: no one in the world escapes blame.

अतुलला सांगितलेले कालातीत निरीक्षण: माणूस मौन राहो, फार बोलो वा मोजके, निंदा सर्वांचीच होते.

It’s easy to see the faults of others, hard to see one’s own. For the faults of others are tossed high like hay, while one’s own are hidden, as a cheat hides a bad hand.

एक धारदार आणि परिचित निरीक्षण: इतरांचे दोष पाहणे सोपे, स्वतःचे कठीण.

But a worse stain than these is ignorance, the worst stain of all. Having given up that stain, be without stains, mendicants!

अविद्येला सर्वात मोठा मळ म्हणते, जी दुःखाच्या बौद्ध विवेचनात केंद्रस्थानी आहे.

A smart person would purge their own stains gradually, bit by bit, moment by moment, like a smith smelting silver.

सोनाराची उपमा दाखवते की शुद्धी हे संयमाने, हळूहळू होणारे काम आहे.

You don’t become a senior by getting some grey hairs; for one ripe only in age, is said to have aged in vain.

ज्येष्ठता चारित्र्याने मिळते, केवळ पांढऱ्या केसांनी किंवा वयाने नाही, हे शिकवते.

You don’t become a noble one by harming living beings. One harmless toward all living beings is said to be a noble one.

आर्याची सोपी व्याख्या करते: जो सर्व प्राण्यांविषयी अहिंसक आहे.

You’re not one who has memorized the teaching just because you recite a lot. Someone who directly sees the teaching after hearing only a little is truly one who has memorized the teaching, for they can never forget it.

धम्म पाठ करण्यापेक्षा तो जगण्याला महत्त्व देते: थोडे ऐकून खरोखर पाहणे पुरेसे आहे.

You yourselves must do the work, the Realized Ones just show the way. Meditators practicing absorption are released from Māra’s bonds.

बौद्ध धर्मातील स्वावलंबनाचे कदाचित सर्वात प्रसिद्ध विधान: प्रयत्न तुम्हालाच करायचा, तथागत फक्त मार्ग दाखवतात.

All conditions are impermanent, when this is seen with wisdom, one grows disillusioned with suffering: this is the path to purity.

गाथा 278 आणि 279 सोबत ही तीन लक्षणे सांगते: अनित्य, दुःख आणि अनात्म.

Of paths, the eightfold is the best; of truths, the four statements; dispassion is the best of things, and the Clear-eyed One is the best of humans.

अष्टांगिक मार्गाला सर्वश्रेष्ठ मार्ग आणि चार आर्यसत्यांना सर्वश्रेष्ठ सत्य म्हणते.

The good shine from afar, like the Himalayan peaks, but the wicked are not seen, like arrows scattered in the night.

लक्षात राहणारी प्रतिमा: सज्जन हिमालयासारखे दुरून झळकतात, दुर्जन रात्री सोडलेल्या बाणांसारखे दिसेनासे होतात.

The disciples of Gotama always wake up refreshed, who day and night constantly recollect the Buddha.

बुद्ध, धम्म आणि संघ यांच्या अनुस्मरणाचे धृपद येथून सुरू होते; अनेक बौद्ध हा सराव रोज करतात.

If by giving up material happiness one sees abundant happiness, the attentive would give up material happiness, seeing the abundant happiness.

सुज्ञ निवडीविषयी छोटी शिकवण: मोठ्या सुखासाठी लहान सुख सोडा.

A bad deed is better left undone, for it will plague you later on. A good deed is better done, one that does not plague you.

साधा आणि व्यवहारी नियम: वाईट कर्म न करणेच बरे, कारण ते नंतर छळते; चांगले कर्म करणेच बरे.

As a frontier city is guarded inside and out, so you should ward yourselves, don’t let the moment pass you by. For if you miss your moment you’ll grieve when sent to hell.

सुरक्षित सीमानगराची प्रतिमा, जी वर्तमान क्षण वाया न घालवण्याचे आवाहन करते.

Knowing a fault as a fault and the faultless as faultless, beings who uphold right view go to a good place.

अध्यायाचा शेवट आशादायक करते: सम्यक दृष्टी, म्हणजे दोष आणि निर्दोष यांना खरेपणाने पाहणे, सुगतीकडे नेते.

Like an elephant struck with arrows in battle, I shall endure abuse, for so many folk are badly behaved.

युद्धातल्या हत्तीने बाण सोसावेत तसा अपमान संयमाने सोसण्याचा बुद्धांचा निर्धार.

Delight in diligence! Take good care of your mind! Pull yourself out of this pit, like an elephant sunk in a bog.

अप्रमादात आनंद मानण्याचे आणि चिखलातून हत्तीसारखे स्वतःला बाहेर काढण्याचे प्रेरक आवाहन.

It’s better to wander alone, there’s no fellowship with fools. Wander alone and do no wrong, at ease like a tusker in the wilds.

संगतीविषयी सुज्ञ सल्ला: मूर्खासोबत चालण्यापेक्षा एकटे चालणे बरे.

The gift of the teaching surmounts all other gifts; the taste of the teaching surmounts all other tastes; the joy of the teaching surmounts all other joys; the ending of craving surmounts all suffering.

प्रसिद्ध गाथा: धम्मदान सर्व दानांत श्रेष्ठ, आणि तृष्णेचा क्षय सर्व दुःखांवर विजय मिळवतो.

A tree grows back even when cut down, so long as its roots are strong and undamaged; suffering springs up again and again, so long as the tendency to craving is not pulled out.

मुळापासून पुन्हा फुटणाऱ्या तोडलेल्या झाडाची प्रतिमा दाखवते की तृष्णा फक्त छाटून नव्हे, तर मुळासकट का उपटायला हवी.

I am the vanquisher of all, the knower of all, unsullied in the midst of all things. I’ve given up all, freed in the ending of craving. Since I know for myself, whose follower should I be?

परंपरेनुसार बोधीनंतर लगेचच परिव्राजक उपकाला बुद्धांनी सांगितलेले हे शब्द आहेत: सत्य मी स्वतः जाणले.

Self is indeed the lord of self, for who else would be one’s lord? Self is indeed the home of self, so restrain yourself, as a merchant his thoroughbred steed.

स्वावलंबनाची महत्त्वाची गाथा: माणूस स्वतःच स्वतःचा स्वामी आणि आधार आहे; दुसरा कोण असणार?

No absorption for one without wisdom, no wisdom for one without absorption. But one with absorption and wisdom, they have truly drawn near to extinguishment.

ध्यान आणि प्रज्ञा एकमेकांवर अवलंबून आहेत आणि दोन्ही मिळून निब्बानाजवळ नेतात, असे सांगते.

A young mendicant devoted to the Buddha’s teaching, shines upon this world, like the moon freed from clouds.

अध्यायाची शेवटची प्रतिमा: ढगांतून मुक्त चंद्रासारखे जग उजळवणारा तरुण साधक.

Not by matted hair or family, or birth is one a brahmin. Those who are truthful and principled: they are pure, they are brahmins.

अध्यायाचा मुख्य विचार: कोणी जटा, गोत्र किंवा जन्म यांनी नव्हे, तर सत्य आणि धम्म यांनी ब्राह्मण होतो.

I don’t call someone a brahmin after the mother’s womb they’re born from. If they still have attachments, they’re just someone who says “worthy”. Having nothing, taking nothing: that’s who I declare a brahmin.

ज्या उदरातून जन्म झाला त्यामुळे मी कोणाला ब्राह्मण म्हणत नाही, असे बुद्ध स्पष्टपणे सांगतात.

They’ve laid aside violence against creatures firm and frail; not killing or making others kill: that’s who I declare a brahmin.

अहिंसेचे स्पष्ट विधान: जो सर्व प्राण्यांविषयी दंड त्यागतो, ना मारतो ना मारवतो.