तण्हा वग्ग

मनुजस्स पमत्तचारिनो,तण्हा वड्ढति मालुवा विय ।सो प्लवती हुरा हुरं,फलमिच्छंव वनस्मि वानरो ॥

Manujassa pamattacārino,Taṇhā vaḍḍhati māluvā viya;So plavatī hurā huraṁ,Phalamicchaṁva vanasmi vānaro.

प्रमादाने जगणाऱ्या माणसाची तृष्णा मालुवा वेलीसारखी वाढते. वनात फळाच्या लोभाने उड्या मारणाऱ्या माकडासारखा तो एका जन्मातून दुसऱ्या जन्मात उडी घेत राहतो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): When a man lives heedlessly, craving grows in them like a camel’s foot creeper. They jump from one thing to the next, like a langur greedy for fruit in a forest grove.

यं एसा सहते जम्मी,तण्हा लोके विसत्तिका ।सोका तस्स पवड्ढन्ति,अभिवट्ठंव बीरणं ॥

Yaṁ esā sahate jammī,taṇhā loke visattikā;Sokā tassa pavaḍḍhanti,abhivaṭṭhaṁva bīraṇaṁ.

जिला ही दुःखदायक, जगाला चिकटणारी तृष्णा जिंकते, तिचे शोक पावसात गवतासारखे वाढतात.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Whoever is beaten by this wretched craving, this attachment to the world, their sorrow grows, like grass in the rain.

यो चेतं सहते जम्मिं,तण्हं लोके दुरच्चयं ।सोका तम्हा पपतन्ति,उदबिन्दुव पोक्खरा ॥

Yo cetaṁ sahate jammiṁ,taṇhaṁ loke duraccayaṁ;Sokā tamhā papatanti,udabinduva pokkharā.

जगात ओलांडण्यास कठीण अशी ही दुःखदायक तृष्णा जो जिंकतो, त्याचे शोक कमळाच्या पानावरून पाण्याचा थेंब ओघळावा तसे गळून पडतात.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): But whoever prevails over this wretched craving, so hard to get over in the world, their sorrows fall from them, like a drop from a lotus-leaf.

तं वो वदामि भद्दं वो,यावन्तेत्थ समागता ।तण्हाय मूलं खणथ,उसीरत्थोव बीरणं ।मा वो नळंव सोतोव,मारो भञ्जि पुनप्पुनं ॥

Taṁ vo vadāmi bhaddaṁ vo,yāvantettha samāgatā;Taṇhāya mūlaṁ khaṇatha,usīratthova bīraṇaṁ;Mā vo naḷaṁva sotova,māro bhañji punappunaṁ.

येथे जमलेल्या तुम्हा सर्वांच्या कल्याणासाठी मी सांगतो: सुगंधी मुळासाठी जसे वाळ्याचे गवत खणतात, तसे तृष्णेचे मूळ खणून काढा. प्रवाह जसा बोरू मोडतो, तसा मार तुम्हाला पुन्हा पुन्हा मोडू नये.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): I say this to you, good people, all those who have gathered here: dig up the root of craving, as you’d dig up grass in search of roots. Don’t let Māra break you again and again, like a stream breaking a reed.

यस्स छत्तिंसति सोता,मनापसवना भुसा ।महावहन्ति दुद्दिट्ठिं,सङ्कप्पा रागनिस्सिता ॥

Yassa chattiṁsati sotā,manāpasavanā bhusā;Mahāvahanti duddiṭṭhiṁ,saṅkappā rāganissitā.

ज्याच्यात सुखाकडे वाहणारे छत्तीस प्रवाह प्रबळ आहेत, त्या मिथ्या दृष्टीच्या माणसाला रागयुक्त विचार वाहून नेतात.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): A person of low views in whom the thirty-six streams that flow to pleasure are mighty, is swept away by lustful thoughts.

सवन्ति सब्बधि सोता,लता उप्पज्ज तिट्ठति ।तञ्च दिस्वा लतं जातं,मूलं पञ्ञाय छिन्दथ ॥

Savanti sabbadhi sotā,latā uppajja tiṭṭhati;Tañca disvā lataṁ jātaṁ,mūlaṁ paññāya chindatha.

हे प्रवाह सर्वत्र वाहतात, आणि वेल फुटून रुजते. उगवलेली ती वेल पाहून प्रज्ञेने तिचे मूळ तोडा.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): The streams flow everywhere; a weed springs up and remains. Seeing this weed that has been born, cut the root with wisdom.

सरितानि सिनेहितानि च,सोमनस्सानि भवन्ति जन्तुनो ।ते सातसिता सुखेसिनो,ते वे जातिजरूपगा नरा ॥

Saritāni sinehitāni ca,Somanassāni bhavanti jantuno;Te sātasitā sukhesino,Te ve jātijarūpagā narā.

माणसाची सुखे इंद्रियविषय आणि तृष्णा यांनी ओथंबलेली असतात. जे सुखामागे धावतात आणि त्यातच बांधलेले राहतात, ते पुन्हा पुन्हा जन्म आणि जरा यांना पावतात.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): A personage’s joys flow from senses and cravings. Seekers of happiness, bent on pleasure, continue to be reborn and grow old.

तसिणाय पुरक्खता पजा,परिसप्पन्ति ससोव बन्धितो ।संयोजनसङ्गसत्तका,दुक्खमुपेन्ति पुनप्पुनं चिराय ॥

Tasiṇāya purakkhatā pajā,Parisappanti sasova bandhito;Saṁyojanasaṅgasattakā,Dukkhamupenti punappunaṁ cirāya.

तृष्णेने वेढलेले लोक सापळ्यात अडकलेल्या सशासारखे तडफडतात. बंधने आणि आसक्ती यांनी जखडलेले ते दीर्घकाळ पुन्हा पुन्हा दुःखाकडे परततात.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): People governed by thirst, crawl about like a trapped rabbit. Bound and fettered, for a long time they return to pain time and again.

तसिणाय पुरक्खता पजा,परिसप्पन्ति ससोव बन्धितो ।तस्मा तसिणं विनोदये,आकङ्खन्त विरागमत्तनो ॥

Tasiṇāya purakkhatā pajā,Parisappanti sasova bandhito;Tasmā tasiṇaṁ vinodaye,Ākaṅkhanta virāgamattano.

तृष्णेने वेढलेले लोक सापळ्यात अडकलेल्या सशासारखे तडफडतात. म्हणून ज्या भिक्खूला वैराग्य हवे, त्याने तृष्णा दूर करावी.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): People governed by thirst, crawl about like a trapped rabbit. That’s why one who longs for dispassion should dispel thirst.

यो निब्बनथो वनाधिमुत्तो,वनमुत्तो वनमेव धावति ।तं पुग्गलमेथ पस्सथ,मुत्तो बन्धनमेव धावति ॥

Yo nibbanatho vanādhimutto,Vanamutto vanameva dhāvati;Taṁ puggalametha passatha,Mutto bandhanameva dhāvati.

जो घरच्या गुंत्यातून सुटून वनात गेला, तोच वनमुक्त होऊन पुन्हा त्याच वनाकडे धावतो. या माणसाकडे पाहा: मुक्त होऊनही तो बंधनाकडे धावतो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Unsnarled, they set out for the jungle, then they run right back to the jungle they left behind. Just look at this individual! Freed, they run to bondage.

न तं दळ्हं बन्धनमाहु धीरा,यदायसं दारुजपब्बजञ्च ।सारत्तरत्ता मणिकुण्डलेसु,पुत्तेसु दारेसु च या अपेक्खा ॥

Na taṁ daḷhaṁ bandhanamāhu dhīrā,Yadāyasaṁ dārujapabbajañca;Sārattarattā maṇikuṇḍalesu,Puttesu dāresu ca yā apekkhā.

धीर लोक म्हणतात की लोखंड, लाकूड किंवा दोरीचे बंधन मजबूत नसते. रत्ने आणि कुंडले यांचा मोह, आणि पत्नी व मुलांविषयीची ओढ,

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): The attentive say that shackle is not strong that’s made of iron, wood, or knots. But obsession with jeweled earrings, concern for your partners and children:

एतं दळ्हं बन्धनमाहु धीरा,ओहारिनं सिथिलं दुप्पमुञ्चं ।एतम्पि छेत्वान परिब्बजन्ति,अनपेक्खिनो कामसुखं पहाय ॥

Etaṁ daḷhaṁ bandhanamāhu dhīrā,Ohārinaṁ sithilaṁ duppamuñcaṁ;Etampi chetvāna paribbajanti,Anapekkhino kāmasukhaṁ pahāya.

यालाच धीर लोक मजबूत बंधन म्हणतात, जे खाली ओढते, सैल वाटते पण सुटणे कठीण असते. हेही तोडून, कामसुखे त्यागून, ते निरपेक्ष होऊन प्रव्रज्या घेतात.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): this, say the attentive, is a strong shackle dragging the indulgent down, hard to escape. Having cut this one too they go forth, unconcerned, having given up sensual pleasures.

ये रागरत्तानुपतन्ति सोतं,सयङ्कतं मक्कटकोव जालं ।एतम्पि छेत्वान वजन्ति धीरा,अनपेक्खिनो सब्बदुक्खं पहाय ॥

Ye rāgarattānupatanti sotaṁ,Sayaṅkataṁ makkaṭakova jālaṁ;Etampi chetvāna vajanti dhīrā,Anapekkhino sabbadukkhaṁ pahāya.

रागात बुडालेले लोक स्वतःच निर्माण केलेल्या प्रवाहात असे पडतात जसा कोळी स्वतः विणलेल्या जाळ्यात. धीर लोक हेही तोडून, निरपेक्ष होऊन, सर्व दुःखे सोडून पुढे जातात.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Besotted by lust they fall into the stream, like a spider caught in the web she wove. The attentive proceed, having cut this one too, unconcerned, having given up all suffering.

मुञ्च पुरे मुञ्च पच्छतो,मज्झे मुञ्च भवस्स पारगू ।सब्बत्थ विमुत्तमानसो,न पुनं जातिजरं उपेहिसि ॥

Muñca pure muñca pacchato,Majjhe muñca bhavassa pāragū;Sabbattha vimuttamānaso,Na punaṁ jātijaraṁ upehisi.

पुढचे सोडा, मागचे सोडा, मधले सोडा आणि भवाच्या पलीकडे जा. मन सर्व बाजूंनी मुक्त झाले की तुम्ही पुन्हा जन्म आणि जरा यांना पावणार नाही.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Let go of the past, let go of the future, let go of the present, having gone beyond rebirth. With your heart freed in every respect, you’ll not come again to rebirth and old age.

वितक्कमथितस्स जन्तुनो,तिब्बरागस्स सुभानुपस्सिनो ।भिय्यो तण्हा पवड्ढति,एस खो दळ्हं करोति बन्धनं ॥

Vitakkamathitassa jantuno,Tibbarāgassa subhānupassino;Bhiyyo taṇhā pavaḍḍhati,Esa kho daḷhaṁ karoti bandhanaṁ.

जो वितर्कांनी घुसळलेला आहे, तीव्र रागाचा आहे आणि सर्व काही सुंदरच पाहतो, त्याची तृष्णा आणखी वाढते; तो आपले बंधन अधिक घट्ट करतो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): For a personage churned by thoughts, very lustful, focusing on beauty, their craving grows and grows, tying them with a stout bond.

वितक्कूपसमे च यो रतो,असुभं भावयते सदा सतो ।एस खो ब्यन्ति काहिति,एस छेच्छति मारबन्धनं ॥

Vitakkūpasame ca yo rato,Asubhaṁ bhāvayate sadā sato;Esa kho byanti kāhiti,Esa checchati mārabandhanaṁ.

जो वितर्क शांत करण्यात आनंद मानतो, सदैव स्मृतिमान राहून अशुभ भावनेचा अभ्यास करतो, तो तृष्णा संपवील आणि माराचे बंधन तोडील.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): But one who loves to calm their thoughts, developing perception of ugliness, ever mindful, will surely eliminate that craving, cutting off the bonds of Māra.

निट्ठङ्गतो असन्तासी,वीततण्हो अनङ्गणो ।अच्छिन्दि भवसल्लानि,अन्तिमोयं समुस्सयो ॥

Niṭṭhaṅgato asantāsī,vītataṇho anaṅgaṇo;Acchindi bhavasallāni,antimoyaṁ samussayo.

जो ध्येयाला पोहोचला आहे, निर्भय आहे, तृष्णा आणि मळ यांपासून मुक्त आहे, ज्याने भवाचे बाण तोडले आहेत, त्याचे हे शरीर अखेरचे आहे.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): One who is confident, unafraid, rid of craving, free of blemish, having struck down the arrows flying to future lives, this bag of bones is their last.

वीततण्हो अनादानो,निरुत्तिपदकोविदो ।अक्खरानं सन्निपातं,जञ्ञा पुब्बापरानि च ।स वे “अन्तिमसारीरो,महापञ्ञो महापुरिसो”ति वुच्चति ॥

Vītataṇho anādāno,Niruttipadakovido;Akkharānaṁ sannipātaṁ,Jaññā pubbāparāni ca;Sa ve “antimasārīro,Mahāpañño mahāpuriso”ti vuccati.

जो तृष्णा आणि ग्रहण यांपासून मुक्त आहे, शब्द आणि त्यांच्या अर्थाच्या विवेचनात कुशल आहे, अक्षरांचा क्रम आणि रचना जाणतो, त्याला अंतिम देहधारी, महाप्राज्ञ आणि महापुरुष म्हणतात.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Rid of craving, free of grasping, expert in the definition of terms, knowing the correct structure and sequence of syllables, they are said to be one who bears their final body, one of great wisdom, a great person.

हनन्ति भोगा दुम्मेधं,नो च पारगवेसिनो ।भोगतण्हाय दुम्मेधो,हन्ति अञ्ञेव अत्तनं ॥

Hananti bhogā dummedhaṁ,no ca pāragavesino;Bhogataṇhāya dummedho,hanti aññeva attanaṁ.

संपत्ती मूर्खाचा नाश करते, पण पैलतीर शोधणाऱ्यांचा नाही. धनाच्या तृष्णेने मूर्ख इतरांप्रमाणे स्वतःचाही नाश करतो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Riches ruin a simpleton, but not a seeker of the far shore. From craving for wealth, a simpleton ruins themselves and others.

तिणदोसानि खेत्तानि,रागदोसा अयं पजा ।तस्मा हि वीतरागेसु,दिन्नं होति महप्फलं ॥

Tiṇadosāni khettāni,rāgadosā ayaṁ pajā;Tasmā hi vītarāgesu,dinnaṁ hoti mahapphalaṁ.

शेतांचा दोष तण, लोकांचा दोष राग. म्हणून रागरहिताला दिलेले दान महान फळ देते.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Weeds are the bane of crops, but greed is these folk’s bane. That’s why a gift to one rid of greed is so very fruitful.

तिणदोसानि खेत्तानि,दोसदोसा अयं पजा ।तस्मा हि वीतदोसेसु,दिन्नं होति महप्फलं ॥

Tiṇadosāni khettāni,dosadosā ayaṁ pajā;Tasmā hi vītadosesu,dinnaṁ hoti mahapphalaṁ.

शेतांचा दोष तण, लोकांचा दोष द्वेष. म्हणून द्वेषरहिताला दिलेले दान महान फळ देते.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Weeds are the bane of crops, but hate is these folk’s bane. That’s why a gift to one rid of hate is so very fruitful.

तिणदोसानि खेत्तानि,मोहदोसा अयं पजा ।तस्मा हि वीतमोहेसु,दिन्नं होति महप्फलं ॥

Tiṇadosāni khettāni,mohadosā ayaṁ pajā;Tasmā hi vītamohesu,dinnaṁ hoti mahapphalaṁ.

शेतांचा दोष तण, लोकांचा दोष मोह. म्हणून मोहरहिताला दिलेले दान महान फळ देते.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Weeds are the bane of crops, but delusion is these folk’s bane. That’s why a gift to one rid of delusion is so very fruitful.

तिणदोसानि खेत्तानि,इच्छादोसा अयं पजा ।तस्मा हि विगतिच्छेसु,दिन्नं होति महप्फलं ॥तण्हावग्गो चतुवीसतिमो ॥

Tiṇadosāni khettāni,icchādosā ayaṁ pajā;Tasmā hi vigaticchesu,dinnaṁ hoti mahapphalaṁ.Taṇhāvaggo catuvīsatimo.

शेतांचा दोष तण, लोकांचा दोष इच्छा. म्हणून इच्छारहिताला दिलेले दान महान फळ देते.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Weeds are the bane of crops, but desire is these folk’s bane. That’s why a gift to one rid of desire is so very fruitful.