नाग वग्ग

दन्तं नयन्ति समितिं,दन्तं राजाभिरूहति ।दन्तो सेट्ठो मनुस्सेसु,योतिवाक्यं तितिक्खति ॥

Dantaṁ nayanti samitiṁ,dantaṁ rājābhirūhati;Danto seṭṭho manussesu,yotivākyaṁ titikkhati.

शिकवलेल्या हत्तीलाच सभेत नेतात, शिकवलेल्या हत्तीवरच राजा बसतो. माणसांत तोच श्रेष्ठ जो स्वतःला साधलेला आहे आणि कटू शब्द सहन करतो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): The well-tamed beast is the one led to the crowd; the tamed elephant’s the one the king mounts; the tamed person who endures abuse is the best of human beings.

वरमस्सतरा दन्ता,आजानीया च सिन्धवा ।कुञ्जरा च महानागा,अत्तदन्तो ततो वरं ॥

Varamassatarā dantā,ājānīyā ca sindhavā;Kuñjarā ca mahānāgā,attadanto tato varaṁ.

शिकवलेली खेचरे चांगली, सिंधूचे उत्तम घोडे चांगले, मोठ्या सुळ्यांचे हत्तीही चांगले, पण स्वतःला साधलेला या सर्वांहून श्रेष्ठ.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Those who have tamed themselves are better than fine tamed mules, thoroughbreds from Sindh, or giant tuskers.

न हि एतेहि यानेहि,गच्छेय्य अगतं दिसं ।यथात्तना सुदन्तेन,दन्तो दन्तेन गच्छति ॥

Na hi etehi yānehi,gaccheyya agataṁ disaṁ;Yathāttanā sudantena,danto dantena gacchati.

या वाहनांनी कोणी त्या अस्पर्शित स्थानापर्यंत, निब्बानापर्यंत, पोहोचत नाही, जिथे स्वतःला साधलेला माणूस आपल्या साधलेल्या मनाच्या आधाराने पोहोचतो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): For not on those mounts would you go to the untrodden place, whereas, with the help of one whose self is well tamed, you go there, tamed by the tamed.

धनपालो नाम कुञ्जरो,कटुकभेदनो दुन्निवारयो ।बद्धो कबळं न भुञ्जति,सुमरति नागवनस्स कुञ्जरो ॥

Dhanapālo nāma kuñjaro,Kaṭukabhedano dunnivārayo;Baddho kabaḷaṁ na bhuñjati,Sumarati nāgavanassa kuñjaro.

धनपालक नावाचा हत्ती मदमस्त आहे आणि आवरत नाही. बांधलेला तो एक घासही खात नाही, त्याला हत्तींच्या वनाची आठवण येते.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): The tusker named Dhanapāla is musky in rut, hard to control. Bound, he eats not a morsel, for he misses the elephant forest.

मिद्धी यदा होति महग्घसो च,निद्दायिता सम्परिवत्तसायी ।महावराहोव निवापपुट्ठो,पुनप्पुनं गब्भमुपेति मन्दो ॥

Middhī yadā hoti mahagghaso ca,Niddāyitā samparivattasāyī;Mahāvarāhova nivāpapuṭṭho,Punappunaṁ gabbhamupeti mando.

जो सुस्त आहे, फार खातो, झोपेचा भोक्ता आहे आणि धान्यावर पोसलेल्या मोठ्या डुकरासारखा कूस बदलत लोळत पडतो, तो मूढ पुन्हा पुन्हा गर्भात येतो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): One who gets drowsy from overeating, fond of sleep, rolling round the bed like a great hog stuffed with grain: that dullard returns to the womb again and again.

इदं पुरे चित्तमचारि चारिकं,येनिच्छकं यत्थकामं यथासुखं ।तदज्जहं निग्गहेस्सामि योनिसो,हत्थिप्पभिन्नं विय अङ्कुसग्गहो ॥

Idaṁ pure cittamacāri cārikaṁ,Yenicchakaṁ yatthakāmaṁ yathāsukhaṁ;Tadajjahaṁ niggahessāmi yoniso,Hatthippabhinnaṁ viya aṅkusaggaho.

पूर्वी हे मन हवे तिथे, हवे तसे, सुख वाटेल तसे भटकत होते. आज मी त्याला जागरूकतेने तसे आवरीन जसा माहूत अंकुशाने मस्त हत्तीला आवरतो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): In the past my mind wandered how it wished, where it liked, as it pleased. Now I’ll carefully guide it, as a trainer with a hook guides a rutting elephant.

सचे लभेथ निपकं सहायं,सद्धिं चरं साधुविहारिधीरं ।अभिभुय्य सब्बानि परिस्सयानि,चरेय्य तेनत्तमनो सतीमा ॥

Sace labhetha nipakaṁ sahāyaṁ,Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāridhīraṁ;Abhibhuyya sabbāni parissayāni,Careyya tenattamano satīmā.

जर सुज्ञ, सदाचारी आणि धीर सोबती मिळाला, ज्याच्यासोबत चांगले राहता येईल, तर सर्व संकटे पार करून त्याच्यासोबत प्रसन्न आणि स्मृतिमान होऊन विचरा.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): If you find an alert companion, an attentive friend to live happily together, then, overcoming all adversities, wander with them, joyful and mindful.

नो चे लभेथ निपकं सहायं,सद्धिं चरं साधुविहारिधीरं ।राजाव रट्ठं विजितं पहाय,एको चरे मातङ्गरञ्ञेव नागो ॥

No ce labhetha nipakaṁ sahāyaṁ,Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāridhīraṁ;Rājāva raṭṭhaṁ vijitaṁ pahāya,Eko care mātaṅgaraññeva nāgo.

असा सुज्ञ, सदाचारी आणि धीर सोबती मिळाला नाही, तर जिंकलेले राज्य सोडून जाणाऱ्या राजासारखे, किंवा वनातल्या हत्तीसारखे एकटे विचरा.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): If you find no alert companion, no attentive friend to live happily together, then, like a king who flees his conquered realm, wander alone like a tusker in the wilds.

अत्थम्हि जातम्हि सुखा सहाया,तुट्ठी सुखा या इतरीतरेन ।पुञ्ञं सुखं जीवितसङ्खयम्हि,सब्बस्स दुक्खस्स सुखं पहानं ॥

Atthamhi jātamhi sukhā sahāyā,Tuṭṭhī sukhā yā itarītarena;Puññaṁ sukhaṁ jīvitasaṅkhayamhi,Sabbassa dukkhassa sukhaṁ pahānaṁ.

गरज पडल्यावर मित्र भेटणे सुखद, जे मिळेल त्यात समाधान सुखद, आयुष्याच्या शेवटी पुण्य सुखद आणि सर्व दुःखांचा त्याग सुखद.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): A friend in need is a blessing; it’s a blessing to be content with whatever; good deeds are a blessing at the end of life, and giving up all suffering is a blessing.

सुखा मत्तेय्यता लोके,अथो पेत्तेय्यता सुखा ।सुखा सामञ्ञता लोके,अथो ब्रह्मञ्ञता सुखा ॥

Sukhā matteyyatā loke,atho petteyyatā sukhā;Sukhā sāmaññatā loke,atho brahmaññatā sukhā.

या जगात आईची सेवा सुखद, वडिलांची सेवा सुखद, आणि श्रमण व ब्राह्मण यांची सेवाही सुखद.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): In this world it’s a blessing to serve one’s mother and one’s father. And it’s a blessing also to serve ascetics and brahmins.

सुखं याव जरा सीलं,सुखा सद्धा पतिट्ठिता ।सुखो पञ्ञाय पटिलाभो,पापानं अकरणं सुखं ॥नागवग्गो तेवीसतिमो ॥

Sukhaṁ yāva jarā sīlaṁ,sukhā saddhā patiṭṭhitā;Sukho paññāya paṭilābho,pāpānaṁ akaraṇaṁ sukhaṁ.Nāgavaggo tevīsatimo.

म्हातारपणापर्यंत शीलपालन सुखद, स्थिर श्रद्धा सुखद, प्रज्ञेचा लाभ सुखद आणि पाप न करणे सुखद.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): It’s a blessing to keep precepts until you grow old; a blessing to be grounded in faith; the getting of wisdom’s a blessing; and it’s a blessing to avoid doing wrong.