भिक्खु वग्ग

चक्खुना संवरो साधु,साधु सोतेन संवरो ।घानेन संवरो साधु,साधु जिव्हाय संवरो ॥

Cakkhunā saṁvaro sādhu,sādhu sotena saṁvaro;Ghānena saṁvaro sādhu,sādhu jivhāya saṁvaro.

डोळ्यांचा संयम चांगला, कानांचा संयम चांगला, नाकाचा संयम चांगला, जिभेचा संयम चांगला.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Restraint of the eye is good; good is restraint of the ear; restraint of the nose is good; good is restraint of the tongue.

कायेन संवरो साधु,साधु वाचाय संवरो ।मनसा संवरो साधु,साधु सब्बत्थ संवरो ।सब्बत्थ संवुतो भिक्खु,सब्बदुक्खा पमुच्चति ॥

Kāyena saṁvaro sādhu,sādhu vācāya saṁvaro;Manasā saṁvaro sādhu,sādhu sabbattha saṁvaro;Sabbattha saṁvuto bhikkhu,sabbadukkhā pamuccati.

शरीराचा संयम चांगला, वाणीचा संयम चांगला, मनाचा संयम चांगला, सर्वत्र संयम चांगला. सर्व बाजूंनी संयमी भिक्खू सर्व दुःखांतून मुक्त होतो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Restraint of the body is good; good is restraint of speech; restraint of mind is good; everywhere, restraint is good. The mendicant restrained everywhere is released from all suffering.

हत्थसंयतो पादसंयतो,वाचासंयतो संयतुत्तमो ।अज्झत्तरतो समाहितो,एको सन्तुसितो तमाहु भिक्खुं ॥

Hatthasaṁyato pādasaṁyato,Vācāsaṁyato saṁyatuttamo;Ajjhattarato samāhito,Eko santusito tamāhu bhikkhuṁ.

जो हात, पाय आणि वाणी यांनी संयमी आहे, पूर्ण संयमी आहे, अंतरी प्रसन्न, एकाग्र, एकांतप्रिय आणि समाधानी आहे, त्याला मी भिक्खू म्हणतो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): One restrained in hand and foot, and in speech, the supreme restraint; happy inside, serene, solitary, content, I call a mendicant.

यो मुखसंयतो भिक्खु,मन्तभाणी अनुद्धतो ।अत्थं धम्मञ्च दीपेति,मधुरं तस्स भासितं ॥

Yo mukhasaṁyato bhikkhu,mantabhāṇī anuddhato;Atthaṁ dhammañca dīpeti,madhuraṁ tassa bhāsitaṁ.

जो भिक्खू वाणीने संयमी आहे, विचारपूर्वक बोलतो, उद्धट नाही आणि धम्माचे शब्द व अर्थ स्पष्ट करतो, त्याची वाणी मधुर असते.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): When a mendicant of restrained mouth, thoughtful in counsel, not restless, explains the text and its meaning, their words are sweet.

धम्मारामो धम्मरतो,धम्मं अनुविचिन्तयं ।धम्मं अनुस्सरं भिक्खु,सद्धम्मा न परिहायति ॥

Dhammārāmo dhammarato,dhammaṁ anuvicintayaṁ;Dhammaṁ anussaraṁ bhikkhu,saddhammā na parihāyati.

जो भिक्खू धम्मात रमतो, धम्मात आनंद मानतो, धम्माचे चिंतन करतो आणि धम्माचे स्मरण करतो, तो सद्धम्मापासून ढळत नाही.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Delighting in the teaching, enjoying the teaching, contemplating the teaching, a mendicant who recollects the teaching doesn’t fall away from the true teaching.

सलाभं नातिमञ्ञेय्य,नाञ्ञेसं पिहयं चरे ।अञ्ञेसं पिहयं भिक्खु,समाधिं नाधिगच्छति ॥

Salābhaṁ nātimaññeyya,nāññesaṁ pihayaṁ care;Aññesaṁ pihayaṁ bhikkhu,samādhiṁ nādhigacchati.

भिक्खूने आपल्याला मिळालेल्याचा अनादर करू नये आणि इतरांना मिळालेल्याचा हेवा करू नये. इतरांचा हेवा करणाऱ्या भिक्खूला समाधी लाभत नाही.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): A well-off mendicant ought not look down on others, nor should they be envious. A mendicant who envies others does not achieve immersion.

अप्पलाभोपि चे भिक्खु,सलाभं नातिमञ्ञति ।तं वे देवा पसंसन्ति,सुद्धाजीविं अतन्दितं ॥

Appalābhopi ce bhikkhu,salābhaṁ nātimaññati;Taṁ ve devā pasaṁsanti,suddhājīviṁ atanditaṁ.

थोडे मिळाले तरी जो भिक्खू मिळालेल्याचा अनादर करत नाही, त्या शुद्ध उपजीविकेच्या आणि आळसरहित भिक्खूची देवही स्तुती करतात.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): If a mendicant is poor in offerings, the well-to-do ought not look down on them. For the gods indeed praise them, who are tireless and pure of livelihood.

सब्बसो नामरूपस्मिं,यस्स नत्थि ममायितं ।असता च न सोचति,स वे “भिक्खू”ति वुच्चति ॥

Sabbaso nāmarūpasmiṁ,yassa natthi mamāyitaṁ;Asatā ca na socati,sa ve “bhikkhū”ti vuccati.

ज्याला नामरूपात कुठेही ममत्व नाही, आणि जे नाही त्यासाठी जो शोक करत नाही, त्याला भिक्खू म्हणतात.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): One who has no sense of ownership in the whole realm of name and form, who does not grieve for that which is not, is said to be a mendicant.

मेत्ताविहारी यो भिक्खु,पसन्नो बुद्धसासने ।अधिगच्छे पदं सन्तं,सङ्खारूपसमं सुखं ॥

Mettāvihārī yo bhikkhu,pasanno buddhasāsane;Adhigacche padaṁ santaṁ,saṅkhārūpasamaṁ sukhaṁ.

जो भिक्खू मैत्रीत विहार करतो आणि बुद्धांच्या शिकवणुकीत प्रसन्न असतो, तो संस्कारांचे शमन असलेले सुखमय शांत पद गाठतो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): A mendicant who meditates on love, devoted to the Buddha’s teaching, would realize the peaceful state, the blissful stilling of conditions.

सिञ्च भिक्खु इमं नावं,सित्ता ते लहुमेस्सति ।छेत्वा रागञ्च दोसञ्च,ततो निब्बानमेहिसि ॥

Siñca bhikkhu imaṁ nāvaṁ,sittā te lahumessati;Chetvā rāgañca dosañca,tato nibbānamehisi.

भिक्खू, ही नाव उपसून काढ, रिकामी झाली की ती हलकी होऊन चालेल. राग आणि द्वेष तोडून तू निब्बान गाठशील.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Bail out this boat, mendicant! When bailed out it will float lightly. Having cut off desire and hate, you shall reach extinguishment.

पञ्च छिन्दे पञ्च जहे,पञ्च चुत्तरि भावये ।पञ्च सङ्गातिगो भिक्खु,“ओघतिण्णो”ति वुच्चति ॥

Pañca chinde pañca jahe,pañca cuttari bhāvaye;Pañca saṅgātigo bhikkhu,“oghatiṇṇo”ti vuccati.

पाच तोडा, पाच सोडा आणि पाचांचा विकास करा. पाच आसक्ती ओलांडणारा भिक्खू पूर ओलांडून गेला असे म्हणतात. अट्ठकथा यांना खालची आणि वरची बंधने, श्रद्धा आदी पाच इंद्रिये आणि पाच संग असे सांगते.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Five to cut, five to drop, and five more to develop. When a mendicant slips five chains they’re said to have crossed the flood.

झाय भिक्खु मा पमादो,मा ते कामगुणे रमेस्सु चित्तं ।मा लोहगुळं गिली पमत्तो,मा कन्दि “दुक्खमिदन्”ति दय्हमानो ॥

Jhāya bhikkhu mā pamādo,Mā te kāmaguṇe ramessu cittaṁ;Mā lohaguḷaṁ gilī pamatto,Mā kandi “dukkhamidan”ti dayhamāno.

भिक्खू, ध्यान कर, प्रमाद करू नकोस, मन कामसुखांत भटकू देऊ नकोस. प्रमादाने तापलेला लोखंडी गोळा गिळू नकोस, आणि भाजताना हाय, किती दुःख असे रडू नकोस.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Practice absorption, don’t be negligent! Don’t let the mind delight in the senses! Don’t heedlessly swallow a hot iron ball! And when it burns, don’t cry, “Oh, the pain!”

सुञ्ञागारं पविट्ठस्स,सन्तचित्तस्स भिक्खुनो ।अमानुसी रति होति,सम्मा धम्मं विपस्सतो ॥

Suññāgāraṁ paviṭṭhassa,santacittassa bhikkhuno;Amānusī rati hoti,sammā dhammaṁ vipassato.

जो भिक्खू शांत चित्ताने निर्जन घरात प्रवेश करतो आणि धम्म योग्य प्रकारे पाहतो, त्याला मानवी अनुभवापलीकडचा आनंद मिळतो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): A mendicant who enters an empty hut with mind at peace finds a superhuman delight as they rightly discern the Dhamma.

यतो यतो सम्मसति,खन्धानं उदयब्बयं ।लभती पीतिपामोज्जं,अमतं तं विजानतं ॥

Yato yato sammasati,khandhānaṁ udayabbayaṁ;Labhatī pītipāmojjaṁ,amataṁ taṁ vijānataṁ.

जेव्हा तो स्कंधांच्या उदय आणि व्ययावर स्मृती ठेवतो, तेव्हा त्याला प्रीती आणि प्रमोद मिळतो. जाणणाऱ्यांसाठी हेच अमृत आहे.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Whenever they are mindful of the rise and fall of the aggregates, they feel rapture and joy: that is freedom from death for one who knows.

तत्रायमादि भवति,इध पञ्ञस्स भिक्खुनो ।इन्द्रियगुत्ति सन्तुट्ठि,पातिमोक्खे च संवरो ॥

Tatrāyamādi bhavati,idha paññassa bhikkhuno;Indriyagutti santuṭṭhi,pātimokkhe ca saṁvaro.

सुज्ञ भिक्खूसाठी येथे मार्गाची सुरुवात हीच आहे: इंद्रियांचे रक्षण, समाधान आणि आचारनियमांत संयम.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): This is the very start of the path for a wise mendicant here: guarding the senses, contentment, and restraint in the monastic code.

मित्ते भजस्सु कल्याणे,सुद्धाजीवे अतन्दिते ।पटिसन्थारवुत्यस्स,आचारकुसलो सिया ।ततो पामोज्जबहुलो,दुक्खस्सन्तं करिस्सति ॥

Mitte bhajassu kalyāṇe,suddhājīve atandite;Paṭisanthāravutyassa,ācārakusalo siyā;Tato pāmojjabahulo,dukkhassantaṁ karissati.

शुद्ध उपजीविकेच्या, आळसरहित कल्याणमित्रांची संगत धरा. इतरांशी वाटून घ्या आणि आचरणात कुशल व्हा. मग आनंदाने भरून तुम्ही दुःखाचा अंत कराल.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Mix with spiritual friends, who are tireless and pure of livelihood. Share what you have with others, being skillful in your conduct. And when you’re full of joy, you’ll make an end to suffering.

वस्सिका विय पुप्फानि,मद्दवानि पमुञ्चति ।एवं रागञ्च दोसञ्च,विप्पमुञ्चेथ भिक्खवो ॥

Vassikā viya pupphāni,maddavāni pamuñcati;Evaṁ rāgañca dosañca,vippamuñcetha bhikkhavo.

जाई जशी आपली कोमेजलेली फुले गाळून टाकते, तसे भिक्खूंनो, राग आणि द्वेष गाळून टाका.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): As a jasmine sheds its withered flowers, O mendicants, shed greed and hate.

सन्तकायो सन्तवाचो,सन्तवा सुसमाहितो ।वन्तलोकामिसो भिक्खु,“उपसन्तो”ति वुच्चति ॥

Santakāyo santavāco,santavā susamāhito;Vantalokāmiso bhikkhu,“upasanto”ti vuccati.

जो शरीराने शांत, वाणीने शांत, मनाने शांत आणि नीट समाहित आहे, ज्याने जगाचे आमिष थुंकून टाकले आहे, त्या भिक्खूला उपशांत म्हणतात.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Calm in body, calm in speech, peaceful and serene; a mendicant who’s spat out the world’s bait is said to be one at peace.

अत्तना चोदयत्तानं,पटिमंसेथ अत्तना ।सो अत्तगुत्तो सतिमा,सुखं भिक्खु विहाहिसि ॥

Attanā codayattānaṁ,paṭimaṁsetha attanā;So attagutto satimā,sukhaṁ bhikkhu vihāhisi.

स्वतःला स्वतःच प्रेरणा द्या, स्वतःला स्वतःच तपासा. स्वतःचे रक्षण करणारा आणि स्मृतिमान भिक्खू सदैव सुखाने राहील.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Urge yourself on, reflect on yourself. A mendicant self-controlled and mindful will always dwell in happiness.

पामोज्जबहुलो भिक्खु,पसन्नो बुद्धसासने ।अधिगच्छे पदं सन्तं,सङ्खारूपसमं सुखं ॥

Pāmojjabahulo bhikkhu,pasanno buddhasāsane;Adhigacche padaṁ santaṁ,saṅkhārūpasamaṁ sukhaṁ.

आनंदाने भरलेला आणि बुद्धांच्या शिकवणुकीवर श्रद्धा असलेला भिक्खू संस्कारांचे शमन असलेले सुखमय शांत पद गाठतो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): A monk full of joy trusting in the Buddha’s teaching, would realize the peaceful state, the blissful stilling of conditions.