धम्मट्ठ वग्ग

न तेन होति धम्मट्ठो,येनत्थं साहसा नये ।यो च अत्थं अनत्थञ्च,उभो निच्छेय्य पण्डितो ॥

Na tena hoti dhammaṭṭho,yenatthaṁ sāhasā naye;Yo ca atthaṁ anatthañca,ubho niccheyya paṇḍito.

घाईने निकाल देऊन कोणी न्यायी होत नाही. सुज्ञ माणूस योग्य आणि अयोग्य दोन्ही तपासून पाहतो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): You don’t become just by passing hasty judgment. An astute person evaluates both what is pertinent and what is irrelevant.

असाहसेन धम्मेन,समेन नयती परे ।धम्मस्स गुत्तो मेधावी,“धम्मट्ठो”ति पवुच्चति ॥

Asāhasena dhammena,samena nayatī pare;Dhammassa gutto medhāvī,“dhammaṭṭho”ti pavuccati.

जो घाई न करता, धम्मानुसार आणि निःपक्षपणे इतरांचा न्याय करतो, धम्माचे रक्षण करणाऱ्या त्या सुज्ञाला न्यायी म्हणतात.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): A wise one judges others without haste, justly and impartially; that guardian of the law is said to be just.

न तेन पण्डितो होति,यावता बहु भासति ।खेमी अवेरी अभयो,“पण्डितो”ति पवुच्चति ॥

Na tena paṇḍito hoti,yāvatā bahu bhāsati;Khemī averī abhayo,“paṇḍito”ti pavuccati.

फार बोलल्याने कोणी पंडित होत नाही. जो क्षेमयुक्त, वैरविरहित आणि निर्भय आहे, त्यालाच पंडित म्हणतात.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): You’re not an astute scholar just because you speak a lot. One who is secure, free of enmity and fear, is said to be astute.

यम्हि सच्चञ्च धम्मो च,अहिंसा संयमो दमो ।स वे वन्तमलो धीरो,“थेरो” इति पवुच्चति ॥

Yamhi saccañca dhammo ca,ahiṁsā saṁyamo damo;Sa ve vantamalo dhīro,“thero” iti pavuccati.

ज्याच्यात सत्य, धम्म, अहिंसा, संयम आणि आत्मनियंत्रण आहे, जो धीर आहे आणि ज्याने मळ धुऊन टाकला आहे, त्याला स्थविर म्हणतात.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): One who is truthful and principled, harmless, restrained, and self-controlled, attentive, purged of stains, is said to be a senior.

न वाक्करणमत्तेन,वण्णपोक्खरताय वा ।साधुरूपो नरो होति,इस्सुकी मच्छरी सठो ॥

Na vākkaraṇamattena,vaṇṇapokkharatāya vā;Sādhurūpo naro hoti,issukī maccharī saṭho.

जो मत्सरी, कंजूष आणि कपटी आहे, तो केवळ गोड बोलण्याने किंवा सुंदर रूपाने सज्जन होत नाही.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Not by mere enunciation, or a beautiful complexion does a person become holy, if they’re jealous, stingy, and devious.

यस्स चेतं समुच्छिन्नं,मूलघच्चं समूहतं ।स वन्तदोसो मेधावी,“साधुरूपो”ति वुच्चति ॥

Yassa cetaṁ samucchinnaṁ,mūlaghaccaṁ samūhataṁ;Sa vantadoso medhāvī,“sādhurūpo”ti vuccati.

ज्याने हे दोष छाटले, मुळासकट उपटले आणि नष्ट केले, तोच दोषरहित सुज्ञ सज्जन म्हणवला जातो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): But if they’ve cut that out, dug it up at the root, eradicated it, that intelligent one, purged of vice, is said to be holy.

न मुण्डकेन समणो,अब्बतो अलिकं भणं ।इच्छालोभसमापन्नो,समणो किं भविस्सति ॥

Na muṇḍakena samaṇo,abbato alikaṁ bhaṇaṁ;Icchālobhasamāpanno,samaṇo kiṁ bhavissati.

जो व्रत पाळत नाही आणि खोटे बोलतो, तो केवळ मुंडन करून श्रमण होत नाही. इच्छा आणि लोभ यांनी भरलेला माणूस श्रमण कसा होईल?

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): A liar and breaker of vows is no ascetic just because they shave their head. How on earth can one be an ascetic who’s full of desire and greed?

यो च समेति पापानि,अणुंथूलानि सब्बसो ।समितत्ता हि पापानं,“समणो”ति पवुच्चति ॥

Yo ca sameti pāpāni,aṇuṁthūlāni sabbaso;Samitattā hi pāpānaṁ,“samaṇo”ti pavuccati.

जो लहानमोठी सर्व पापे शांत करतो, पापांचे शमन केल्यामुळेच त्याला श्रमण म्हणतात.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): One who stops all wicked deeds, great and small, because of stopping wicked deeds is said to be an ascetic.

न तेन भिक्खु सो होति,यावता भिक्खते परे ।विस्सं धम्मं समादाय,भिक्खु होति न तावता ॥

Na tena bhikkhu so hoti,yāvatā bhikkhate pare;Vissaṁ dhammaṁ samādāya,bhikkhu hoti na tāvatā.

केवळ इतरांकडे भिक्षा मागून कोणी भिक्खू होत नाही. ज्याने गृहस्थीचे व्यवहार अंगीकारले आहेत, तो अजून भिक्खू झालेला नाही.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): You don’t become a mendicant just by begging from others. One who has undertaken domestic duties has not yet become a mendicant.

योध पुञ्ञञ्च पापञ्च,बाहेत्वा ब्रह्मचरियवा ।सङ्खाय लोके चरति,स वे “भिक्खू”ति वुच्चति ॥

Yodha puññañca pāpañca,bāhetvā brahmacariyavā;Saṅkhāya loke carati,sa ve “bhikkhū”ti vuccati.

जो पुण्य आणि पाप दोन्हींच्या पलीकडे जाऊन ब्रह्मचर्याचे जीवन जगतो आणि जगाला जाणून विचरतो, त्याला भिक्खू म्हणतात.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): But one living a spiritual life, who has banished both merit and evil, who wanders having appraised the world, is said to be a mendicant.

न मोनेन मुनी होति,मूळ्हरूपो अविद्दसु ।यो च तुलंव पग्गय्ह,वरमादाय पण्डितो ॥

Na monena munī hoti,mūḷharūpo aviddasu;Yo ca tulaṁva paggayha,varamādāya paṇḍito.

मौन धरल्याने मूढ आणि अज्ञानी माणूस मुनी होत नाही. जो पंडित तराजू धरल्याप्रमाणे उत्तम तेच निवडतो,

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): You don’t become a sage by being sagelike, while still confused and ignorant. The astute one who holds the scales, taking only the best,

पापानि परिवज्जेति,स मुनी तेन सो मुनि ।यो मुनाति उभो लोके,“मुनि” तेन पवुच्चति ॥

Pāpāni parivajjeti,sa munī tena so muni;Yo munāti ubho loke,“muni” tena pavuccati.

आणि वाईट सोडून देतो, तोच मुनी, यामुळेच तो मुनी होतो. जो जगातील दोन्ही बाजू तोलून जाणतो, त्याला मुनी म्हणतात.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): and shunning the bad, that is a sage, and that is how one becomes a sage. One who sagely weighs both in the world, is thereby said to be a sage.

न सीलब्बतमत्तेन,बाहुसच्चेन वा पन ।अथ वा समाधिलाभेन,विवित्तसयनेन वा ॥

Na sīlabbatamattena,bāhusaccena vā pana;Atha vā samādhilābhena,vivittasayanena vā.

केवळ शील आणि व्रते यांनी, फार विद्येने, समाधी लाभल्याने किंवा एकांतात राहिल्याने,

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Not by precepts and observances, nor by much learning, nor by meditative immersion, nor by living in seclusion,

फुसामि नेक्खम्मसुखं,अपुथुज्जनसेवितं ।भिक्खु विस्सासमापादि,अप्पत्तो आसवक्खयं ॥धम्मट्ठवग्गो एकूनवीसतिमो ॥

Phusāmi nekkhammasukhaṁ,aputhujjanasevitaṁ;Bhikkhu vissāsamāpādi,appatto āsavakkhayaṁ.Dhammaṭṭhavaggo ekūnavīsatimo.

किंवा सामान्य लोकांना न मिळणारे त्यागाचे सुख मी अनुभवतो आहे असे मानून, भिक्खूने आस्रवांचा क्षय गाठल्याशिवाय समाधानाने बसून राहू नये.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): do I experience the bliss of renunciation not frequented by ordinary people. A mendicant cannot rest confident without attaining the end of defilements.