पुप्फ वग्ग (फुले)

को इमं पथविं विचेस्सति,यमलोकञ्च इमं सदेवकं ।को धम्मपदं सुदेसितं,कुसलो पुप्फमिव पचेस्सति ॥

Ko imaṁ pathaviṁ vicessati,Yamalokañca imaṁ sadevakaṁ;Ko dhammapadaṁ sudesitaṁ,Kusalo pupphamiva pacessati.

ही पृथ्वी, यमलोक आणि देवांसहित हा लोक कोण जिंकेल? कुशल माळी जसा फूल निवडतो, तसा सुंदरपणे उपदेशिलेला धम्माचा मार्ग कोण निवडेल?

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Who bestirs this earth, and the Yama realm with its gods? Who sets out the well-taught word of truth, as an expert a flower?

सेखो पथविं विचेस्सति,यमलोकञ्च इमं सदेवकं ।सेखो धम्मपदं सुदेसितं,कुसलो पुप्फमिव पचेस्सति ॥

Sekho pathaviṁ vicessati,Yamalokañca imaṁ sadevakaṁ;Sekho dhammapadaṁ sudesitaṁ,Kusalo pupphamiva pacessati.

मार्गावर साधना करणारा शिक्षार्थी (सेख) हीच पृथ्वी, यमलोक आणि देवलोक जिंकेल. तोच कुशल माळ्यासारखा सुंदरपणे उपदेशिलेला धम्ममार्ग निवडेल.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): A trainee bestirs this earth, and the Yama realm with its gods. A trainee sets out the well-taught word of truth, as an expert a flower.

फेणूपमं कायमिमं विदित्वा,मरीचिधम्मं अभिसम्बुधानो ।छेत्वान मारस्स पपुप्फकानि,अदस्सनं मच्चुराजस्स गच्छे ॥

Pheṇūpamaṁ kāyamimaṁ viditvā,Marīcidhammaṁ abhisambudhāno;Chetvāna mārassa papupphakāni,Adassanaṁ maccurājassa gacche.

हे शरीर फेसासारखे आणि मृगजळासारखे आहे हे जाणून, माराचे फुलांसारखे बाण छेदून, असा माणूस मृत्युराजाच्या दृष्टीपलीकडे जातो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Knowing this body’s like foam, realizing it’s all just a mirage, and cutting off Māra’s blossoming, vanish from the King of Death.

पुप्फानि हेव पचिनन्तं,ब्यासत्तमनसं नरं ।सुत्तं गामं महोघोव,मच्चु आदाय गच्छति ॥

Pupphāni heva pacinantaṁ,byāsattamanasaṁ naraṁ;Suttaṁ gāmaṁ mahoghova,maccu ādāya gacchati.

जो माणूस सुखरूपी फुले वेचण्यातच मन गुंतवून असतो, त्याला मृत्यू तसाच घेऊन जातो जसा मोठा पूर झोपलेल्या गावाला वाहून नेतो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): As a mighty flood sweeps off a sleeping village, death steals away a man even as he gathers flowers, his mind caught up in them.

पुप्फानि हेव पचिनन्तं,ब्यासत्तमनसं नरं ।अतित्तञ्ञेव कामेसु,अन्तको कुरुते वसं ॥

Pupphāni heva pacinantaṁ,byāsattamanasaṁ naraṁ;Atittaññeva kāmesu,antako kurute vasaṁ.

जो माणूस सुखरूपी फुले वेचण्यातच मन गुंतवून असतो आणि भोगांनी अजून तृप्त झालेला नाही, त्याला अंत करणारा मृत्यू आपल्या ताब्यात घेतो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): The terminator gains control of the man who has not had his fill of pleasures, even as he gathers flowers, his mind caught up in them.

न परेसं विलोमानि,न परेसं कताकतं ।अत्तनोव अवेक्खेय्य,कतानि अकतानि च ॥

Na paresaṁ vilomāni,na paresaṁ katākataṁ;Attanova avekkheyya,katāni akatāni ca.

इतरांचे दोष पाहू नका, त्यांनी काय केले आणि काय केले नाही हेही पाहू नका. फक्त स्वतःकडे पाहा, आपण काय केले आणि काय केले नाही.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Don’t find fault with others, with what they’ve done or left undone. You should only watch yourself, what you’ve done or left undone.

यथापि रुचिरं पुप्फं,वण्णवन्तं अगन्धकं ।एवं सुभासिता वाचा,अफला होति अकुब्बतो ॥

Yathāpi ruciraṁ pupphaṁ,vaṇṇavantaṁ agandhakaṁ;Evaṁ subhāsitā vācā,aphalā hoti akubbato.

जसे एखादे सुंदर, रंगीत फूल गंधहीन असते, तसेच सुंदर रीतीने सांगितलेली वचने त्यानुसार न वागणाऱ्यासाठी निष्फळ असतात.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Just like a glorious flower that’s colorful but lacks fragrance; eloquent speech is fruitless for one who does not act on it.

यथापि रुचिरं पुप्फं,वण्णवन्तं सगन्धकं ।एवं सुभासिता वाचा,सफला होति कुब्बतो ॥

Yathāpi ruciraṁ pupphaṁ,Vaṇṇavantaṁ sagandhakaṁ;Evaṁ subhāsitā vācā,Saphalā hoti kubbato.

जसे एखादे सुंदर, रंगीत फूल सुगंधानेही भरलेले असते, तसेच सुंदर रीतीने सांगितलेली वचने त्यानुसार वागणाऱ्यासाठी फलदायी असतात.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Just like a glorious flower that’s both colorful and fragrant, eloquent speech is fruitful for one who acts on it.

यथापि पुप्फरासिम्हा,कयिरा मालागुणे बहू ।एवं जातेन मच्चेन,कत्तब्बं कुसलं बहुं ॥

Yathāpi puppharāsimhā,kayirā mālāguṇe bahū;Evaṁ jātena maccena,kattabbaṁ kusalaṁ bahuṁ.

जशा फुलांच्या ढिगाऱ्यातून पुष्कळ माळा बनवता येतात, तसेच मनुष्य म्हणून जन्मल्यावर पुष्कळ चांगली कामे करावीत.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Just as one would create many garlands from a heap of flowers, when a person has come to be born, they should do many skillful things.

चन्दनं तगरं वापि,उप्पलं अथ वस्सिकी ।एतेसं गन्धजातानं,सीलगन्धो अनुत्तरो ॥

Candanaṁ tagaraṁ vāpi,uppalaṁ atha vassikī;Etesaṁ gandhajātānaṁ,sīlagandho anuttaro.

चंदन, तगर, कमळ आणि मोगरा, या सर्व सुगंधांमध्ये शीलाचा सुगंध सर्वश्रेष्ठ आहे.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Among all the fragrances, sandalwood or pinwheel or lotus or jasmine, the fragrance of virtue is supreme.

अप्पमत्तो अयं गन्धो,यायं तगरचन्दनी ।यो च सीलवतं गन्धो,वाति देवेसु उत्तमो ॥

Appamatto ayaṁ gandho,yāyaṁ tagaracandanī;Yo ca sīlavataṁ gandho,vāti devesu uttamo.

तगर आणि चंदनाचा सुगंध तर अल्पच असतो, पण शीलवंतांचा उत्तम सुगंध देवांपर्यंत पोहोचतो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): Faint is the fragrance of sandal or pinwheel; but the fragrance of the virtuous floats to the highest gods.

तेसं सम्पन्नसीलानं,अप्पमादविहारिनं ।सम्मदञ्ञाविमुत्तानं,मारो मग्गं न विन्दति ॥

Tesaṁ sampannasīlānaṁ,appamādavihārinaṁ;Sammadaññāvimuttānaṁ,māro maggaṁ na vindati.

जे शीलसंपन्न आहेत, अप्रमादात राहतात आणि सम्यक ज्ञानाने मुक्त झाले आहेत, त्यांचा मार्ग मार शोधू शकत नाही.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): For those accomplished in ethics, meditating diligently, freed through the highest knowledge, Māra cannot find their path.

एवं सङ्कारभूतेसु,अन्धभूते पुथुज्जने ।अतिरोचति पञ्ञाय,सम्मासम्बुद्धसावको ॥पुप्फवग्गो चतुत्थो ॥

Evaṁ saṅkārabhūtesu,andhabhūte puthujjane;Atirocati paññāya,sammāsambuddhasāvako.Pupphavaggo catuttho.

तसेच उकिरड्यासमान मानल्या गेलेल्या लोकांमध्येही सम्यक संबुद्धांचा शिष्य आपल्या प्रज्ञेने अज्ञानी लोकांमध्ये उजळून दिसतो.

इंग्रजी (भिक्खू सुजातो): So too, among those thought of as trash, a disciple of the perfect Buddha outshines with their wisdom the blind ordinary folk.