कायवाङ्मनःकर्म योगः
kāyavāṅmanaḥkarma yogaḥ
काया, वाणी आणि मन यांची क्रिया म्हणजे योग.
जैन धर्म · आचार्य उमास्वाती
अध्याय 6: आस्रव
दिगंबर आणि श्वेतांबर दोन्ही जैन मानतात असा एकमेव ग्रंथ: छोट्या संस्कृत सूत्रांत संपूर्ण जैन मार्ग.
सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्राणि मोक्षमार्गः
या परंपरेतील विद्वानांचे परीक्षण बाकी आहे. मूळ ग्रंथ सार्वजनिक (पब्लिक डोमेन) आहेत; सोपे अर्थ आणि टिपा IndiaDigital ने लिहिल्या आहेत आणि त्यांची तपासणी सुरू आहे. आम्ही प्रत्येक परंपरेची शिकवण तिच्याच शब्दांत सांगतो आणि कोणत्याही धर्माला उच्च-नीच ठरवत नाही. दुरुस्ती कळवा
हा अध्याय थोडक्यात
या अध्यायात आस्रव, म्हणजे आत्म्यात कर्मांचे येणे, याचे वर्णन आहे. जैन मान्यतेनुसार कर्म हा सूक्ष्म पुद्गल आहे जो मन, वाणी आणि काया यांच्या क्रियेने (योगाने) ओढला जातो, आणि क्रोध, मान, माया आणि लोभ यांसारखे कषाय असल्यास अधिक घट्ट बांधला जातो. शुभ योगाने पुण्याचा आणि अशुभ योगाने पापाचा आस्रव होतो. मग आठही प्रकारच्या कर्मांच्या आस्रवाची कारणे सांगितली आहेत, आणि शेवटी तीर्थंकर होण्याच्या सोळा भावना दिल्या आहेत.
स आस्रवः
sa āsravaḥ
तोच योग आस्रव आहे, ज्यामुळे आत्म्यात कर्मे येतात.
शुभः पुण्यस्याशुभः पापस्य
śubhaḥ puṇyasyāśubhaḥ pāpasya
शुभ योग पुण्याचा आणि अशुभ योग पापाचा आस्रव आहे.
सकषायाकषाययोः सांपरायिकेर्यापथयोः
sakaṣāyākaṣāyayoḥ sāṃparāyikeryāpathayoḥ
कषायसहित जीवाचा सांपरायिक (संसार वाढवणारा) आणि कषायरहित जीवाचा ईर्यापथ (क्षणिक) आस्रव असतो.
इन्द्रियकषायाव्रतक्रियाः पञ्चचतुःपञ्चपञ्चविंशतिसंख्याः पूर्वस्य भेदाः
indriyakaṣāyāvratakriyāḥ pañcacatuḥpañcapañcaviṃśatisaṃkhyāḥ pūrvasya bhedāḥ
पहिल्या (सांपरायिक) आस्रवाचे भेद आहेत: पाच इंद्रिये, चार कषाय, पाच अव्रते आणि पंचवीस क्रिया.
तीव्रमन्दज्ञाताज्ञातभावाधिकरणवीर्यविशेषेभ्यस्तद्विशेषः
tīvramandajñātājñātabhāvādhikaraṇavīryaviśeṣebhyastadviśeṣaḥ
तीव्र भाव, मंद भाव, ज्ञात भाव, अज्ञात भाव, अधिकरण आणि वीर्य यांच्या विशेषतेने आस्रवात फरक पडतो.
अधिकरणं जीवाजीवाः
adhikaraṇaṃ jīvājīvāḥ
अधिकरण दोन प्रकारचे आहे: जीव आणि अजीव.
आद्यं संरम्भसमारम्भारम्भयोगकृतकारितानुमतकषायविशेषैस्त्रिस्त्रिस्त्रिश्चतुश्चैकशः
ādyaṃ saṃrambhasamārambhārambhayogakṛtakāritānumatakaṣāyaviśeṣaistristristriścatuścaikaśaḥ
जीव अधिकरण संरंभ, समारंभ, आरंभ; मन, वचन, काया; कृत, कारित, अनुमोदित; आणि चार कषाय यांच्या भेदाने (3 x 3 x 3 x 4) एकशे आठ प्रकारचे आहे.
निर्वर्तनानिक्षेपसंयोगनिसर्गा द्विचतुर्द्वित्रिभेदाः परम्
nirvartanānikṣepasaṃyoganisargā dvicaturdvitribhedāḥ param
अजीव अधिकरण निर्वर्तना (दोन), निक्षेप (चार), संयोग (दोन) आणि निसर्ग (तीन) भेदांचे आहे.
तत्प्रदोषनिह्नवमात्सर्यान्तरायासादनोपघाता ज्ञानदर्शनावरणयोः
tatpradoṣanihnavamātsaryāntarāyāsādanopaghātā jñānadarśanāvaraṇayoḥ
ज्ञान व दर्शन यांच्याबाबत प्रदोष, निह्नव, मात्सर्य, अंतराय, आसादन आणि उपघात ही ज्ञानावरण व दर्शनावरण कर्मांच्या आस्रवाची कारणे आहेत.
दुःखशोकतापाक्रन्दनवधपरिदेवनान्यात्मपरोभयस्थान्यसद्वेद्यस्य
duḥkhaśokatāpākrandanavadhaparidevanānyātmaparobhayasthānyasadvedyasya
स्वतःला, दुसऱ्याला किंवा दोघांना दुःख, शोक, ताप, आक्रंदन, वध आणि परिदेवन ही असातावेदनीय कर्माच्या आस्रवाची कारणे आहेत.
भूतव्रत्यनुकम्पादानसरागसंयमादियोगः क्षान्तिः शौचमिति सद्वेद्यस्य
bhūtavratyanukampādānasarāgasaṃyamādiyogaḥ kṣāntiḥ śaucamiti sadvedyasya
प्राणी व व्रती यांच्यावर अनुकंपा, दान, सराग संयम इत्यादींचा योग, क्षमा आणि शौच ही सातावेदनीय कर्माच्या आस्रवाची कारणे आहेत.
केवलिश्रुतसंघधर्मदेवावर्णवादो दर्शनमोहस्य
kevaliśrutasaṃghadharmadevāvarṇavādo darśanamohasya
केवली, श्रुत, संघ, धर्म आणि देव यांचा अवर्णवाद (खोटा दोष लावणे) हे दर्शनमोहनीय कर्माच्या आस्रवाचे कारण आहे.
कषायोदयात्तीव्रपरिणामश्चारित्रमोहस्य
kaṣāyodayāttīvrapariṇāmaścāritramohasya
कषायांच्या उदयाने होणारे तीव्र परिणाम हे चारित्रमोहनीय कर्माच्या आस्रवाचे कारण आहेत.
बह्वारम्भपरिग्रहत्वं नारकस्यायुषः
bahvārambhaparigrahatvaṃ nārakasyāyuṣaḥ
पुष्कळ आरंभ आणि पुष्कळ परिग्रह हे नरक आयुष्याच्या आस्रवाचे कारण आहे.
माया तैर्यग्योनस्य
māyā tairyagyonasya
माया (कपट) हे तिर्यंच आयुष्याच्या आस्रवाचे कारण आहे.
अल्पारम्भपरिग्रहत्वं मानुषस्य
alpārambhaparigrahatvaṃ mānuṣasya
अल्प आरंभ आणि अल्प परिग्रह हे मनुष्य आयुष्याच्या आस्रवाचे कारण आहे.
स्वभावमार्दवं च
svabhāvamārdavaṃ ca
स्वभावातील मृदुता हेही मनुष्य आयुष्याचे कारण आहे.
निःशीलव्रतत्वं च सर्वेषाम्
niḥśīlavratatvaṃ ca sarveṣām
शील आणि व्रते नसणे हे सर्व आयुष्यांच्या आस्रवाचे कारण आहे.
सरागसंयमसंयमासंयमाकामनिर्जराबालतपांसि दैवस्य
sarāgasaṃyamasaṃyamāsaṃyamākāmanirjarābālatapāṃsi daivasya
सराग संयम, संयमासंयम, अकाम निर्जरा आणि बाल तप ही देव आयुष्याच्या आस्रवाची कारणे आहेत.
सम्यक्त्वं च
samyaktvaṃ ca
सम्यक्त्व हेही देव आयुष्याचे कारण आहे.
योगवक्रता विसंवादनं चाशुभस्य नाम्नः
yogavakratā visaṃvādanaṃ cāśubhasya nāmnaḥ
योगांची वक्रता आणि विसंवाद (फसवणूक) ही अशुभ नामकर्माच्या आस्रवाची कारणे आहेत.
तद्विपरीतं शुभस्य
tadviparītaṃ śubhasya
यांच्या उलट भाव शुभ नामकर्माच्या आस्रवाची कारणे आहेत.
दर्शनविशुद्धिर्विनयसम्पन्नता शीलव्रतेष्वनतीचारोऽभीक्ष्णज्ञानोपयोगसंवेगौ शक्तितस्त्यागतपसी साधुसमाधिर्वैयावृत्त्यकरणमर्हदाचार्यबहुश्रुतप्रवचनभक्तिरावश्यकापरिहाणिर्मार्गप्रभावना प्रवचनवत्सलत्वमिति तीर्थकरत्वस्य
darśanaviśuddhirvinayasampannatā śīlavrateṣvanatīcāro'bhīkṣṇajñānopayogasaṃvegau śaktitastyāgatapasī sādhusamādhirvaiyāvṛttyakaraṇamarhadācāryabahuśrutapravacanabhaktirāvaśyakāparihāṇirmārgaprabhāvanā pravacanavatsalatvamiti tīrthakaratvasya
दर्शनविशुद्धी, विनयसंपन्नता, शील व व्रते यांत अतिचार न लावणे, सतत ज्ञानोपयोग, संवेग, शक्तीनुसार त्याग आणि तप, साधू समाधी, वैयावृत्य करणे, अरिहंत, आचार्य, बहुश्रुत आणि प्रवचन यांची भक्ती, आवश्यकांत कमतरता न करणे, मार्गप्रभावना आणि प्रवचनवात्सल्य या सोळा भावना तीर्थंकर नामकर्माच्या आस्रवाची कारणे आहेत.
परात्मनिन्दाप्रशंसे सदसद्गुणोच्छादनोद्भावने च नीचैर्गोत्रस्य
parātmanindāpraśaṃse sadasadguṇocchādanodbhāvane ca nīcairgotrasya
दुसऱ्यांची निंदा, स्वतःची प्रशंसा, दुसऱ्यांचे सद्गुण झाकणे आणि स्वतःमध्ये नसलेले गुण दाखवणे ही नीच गोत्र कर्माच्या आस्रवाची कारणे आहेत.
तद्विपर्ययो नीचैर्वृत्त्यनुत्सेकौ चोत्तरस्य
tadviparyayo nīcairvṛttyanutsekau cottarasya
यांच्या उलट आचरण, नम्र वृत्ती आणि गर्व नसणे ही उच्च गोत्राच्या आस्रवाची कारणे आहेत.
विघ्नकरणमन्तरायस्य
vighnakaraṇamantarāyasya
दुसऱ्यांच्या कामात विघ्न आणणे हे अंतराय कर्माच्या आस्रवाचे कारण आहे.
संस्कृत सूत्रे: संस्कृत विकिस्रोत (पब्लिक डोमेन), स्पष्ट टंकलेखन चुका दुरुस्त करून नोंदवल्या. अर्थ, सारांश आणि णमोकार पाठ: IndiaDigital, दिगंबर आणि श्वेतांबर विद्वानांचे परीक्षण बाकी. सूत्रसंख्या दिगंबर पाठानुसार; श्वेतांबर पाठात काही सूत्रांचे क्रमांक वेगळे आहेत.
प्रत्येक परंपरेतील लोकांच्या दुरुस्त्यांचे स्वागत आहे: support@indiadigital.org. शेवटची तपासणी: .