जैन धर्म · आचार्य उमास्वाती

तत्त्वार्थ सूत्र

दिगंबर आणि श्वेतांबर दोन्ही जैन मानतात असा एकमेव ग्रंथ: छोट्या संस्कृत सूत्रांत संपूर्ण जैन मार्ग.

सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्राणि मोक्षमार्गः

या परंपरेतील विद्वानांचे परीक्षण बाकी आहे. मूळ ग्रंथ सार्वजनिक (पब्लिक डोमेन) आहेत; सोपे अर्थ आणि टिपा IndiaDigital ने लिहिल्या आहेत आणि त्यांची तपासणी सुरू आहे. आम्ही प्रत्येक परंपरेची शिकवण तिच्याच शब्दांत सांगतो आणि कोणत्याही धर्माला उच्च-नीच ठरवत नाही. दुरुस्ती कळवा

तत्त्वार्थ सूत्राबद्दल

तत्त्वार्थसूत्र, म्हणजे तत्त्वांच्या अर्थाचा ग्रंथ, ही आचार्य उमास्वाती यांची रचना आहे, ज्यांना दिगंबर जैन उमास्वामी म्हणतात; विद्वान त्यांचा काळ साधारण इसवी सनाचे दुसरे ते पाचवे शतक यांदरम्यान मानतात, आणि याबद्दल मतभेद आहेत. संस्कृतमध्ये लिहिलेला हा पहिला जैन ग्रंथ असून त्यात जैन सिद्धांताचे सार छोट्या छोट्या सूत्रांत दिले आहे. दिगंबर आणि श्वेतांबर या दोन्ही परंपरा हा ग्रंथ मानतात, आणि दिगंबर याला मोक्षशास्त्रही म्हणतात. याच्या दहा अध्यायांत सम्यग्दर्शन, ज्ञान आणि चारित्र; जीव; लोक; देव; अजीव द्रव्ये; आस्रव; व्रते; बंध; संवर आणि निर्जरा; आणि मोक्ष यांचे वर्णन आहे. दिगंबर आणि श्वेतांबर पाठांत शब्द आणि सूत्रसंख्या यांत थोडा फरक आहे; इथे पूज्यपादांच्या सर्वार्थसिद्धी टीकेसह जपलेला दिगंबर पाठ (357 सूत्रे) दिला आहे.

णमोकार (नवकार) मंत्र

णमोकार मंत्र, ज्याला नवकार किंवा नमस्कार मंत्र असेही म्हणतात, ही दिगंबर आणि श्वेतांबर अशा सर्व जैनांची सर्वांत महत्त्वाची प्रार्थना आहे. यात पाच परमेष्ठींना नमस्कार केला आहे: अरिहंत, सिद्ध, आचार्य, उपाध्याय आणि सर्व साधू; जैन यावर भर देतात की हा कोणत्याही विशिष्ट व्यक्तीला नव्हे, तर या गुणांना आणि आध्यात्मिक पदांना केलेला नमस्कार आहे. हा मंत्र प्राकृतात आहे आणि त्याच्या छापील पाठांत थोडा फरक आढळतो, जसे णमो किंवा नमो, 'लोए सव्व साहूणं' किंवा 'लोए सव्वसाहूणं', आणि शेवटच्या ओळीत हवइ किंवा होइ, तसेच काही जण फक्त पहिल्या पाच ओळी म्हणतात; खाली प्रचलित दिगंबर पद्धतीचा पाठ दिला आहे.

दहा अध्याय

अध्याय 1 · 33 सूत्रे

सम्यग्दर्शन आणि ज्ञान

ग्रंथाची सुरुवात मोक्षाच्या, म्हणजे जन्म मरणाच्या चक्रातून सुटकेच्या, मार्गाने होते: सम्यग्दर्शन, सम्यग्ज्ञान आणि सम्यक्चारित्र, हे तिन्ही ए…

अध्याय 2 · 53 सूत्रे

जीव

या अध्यायात जीवाचे (आत्म्याचे) वर्णन आहे, ज्याचे लक्षण उपयोग, म्हणजे चेतनेचा व्यापार, आहे. यात जीवाचे पाच भाव, इंद्रियांच्या संख्येनुसार संस…

अध्याय 3 · 39 सूत्रे

अधोलोक आणि मध्यलोक

या अध्यायात लोकाच्या अधोलोक आणि मध्यलोक यांचे जैन वर्णन आहे. खाली सात नरकभूमी आहेत, जिथे जैन मान्यतेनुसार जीव आपल्या कर्मांचे फळ भोगतात; कर्…

अध्याय 4 · 42 सूत्रे

देव

या अध्यायात देवांचे वर्णन आहे, जे जैन मान्यतेनुसार अजूनही कर्मांनी (आत्म्याला चिकटलेल्या सूक्ष्म पुद्गलांनी) बांधलेले संसारी जीव आहेत, मुक्त…

अध्याय 5 · 42 सूत्रे

अजीव द्रव्ये

या अध्यायात अजीव, म्हणजे जे आत्मा नाही त्याचे वर्णन आहे: धर्म (गतीचे माध्यम), अधर्म (स्थितीचे माध्यम), आकाश, पुद्गल (भौतिक पदार्थ) आणि काळ. …

अध्याय 6 · 27 सूत्रे

आस्रव

या अध्यायात आस्रव, म्हणजे आत्म्यात कर्मांचे येणे, याचे वर्णन आहे. जैन मान्यतेनुसार कर्म हा सूक्ष्म पुद्गल आहे जो मन, वाणी आणि काया यांच्या क…

अध्याय 7 · 39 सूत्रे

व्रते

या अध्यायात पाच व्रते सांगितली आहेत: अहिंसा, सत्य, अचौर्य, ब्रह्मचर्य आणि अपरिग्रह. गृहस्थ ती अंशतः अणुव्रते (लहान व्रते) म्हणून आणि साधू पू…

अध्याय 8 · 26 सूत्रे

बंध

या अध्यायात बंध, म्हणजे आत्म्याशी कर्मांचे बांधले जाणे, याचे वर्णन आहे. याची कारणे आहेत: मिथ्यादर्शन, अविरती, प्रमाद, कषाय आणि योग. प्रत्येक…

अध्याय 9 · 47 सूत्रे

संवर आणि निर्जरा

या अध्यायात संवर (नवीन कर्मांचे थांबणे) आणि निर्जरा (बांधलेल्या कर्मांचे गळणे) यांचे वर्णन आहे. संवर गुप्ती, समिती, दहा धर्म, बारा अनुप्रेक्…

अध्याय 10 · 9 सूत्रे

मोक्ष

शेवटच्या अध्यायात मोक्षाचे वर्णन आहे. मोहनीय आणि नंतर इतर घाती कर्मांच्या क्षयाने आत्म्याला केवलज्ञान (सर्वज्ञता) प्राप्त होते, आणि सर्व कर्…

छोटी प्रश्नमंजूषा

  1. पहले सूत्र के अनुसार मोक्ष का मार्ग क्या है?

  2. तत्त्वार्थसूत्र में कितने तत्त्व बताए गए हैं?

  3. ग्रन्थ में ज्ञान के कितने भेद बताए गए हैं?

  4. 'परस्परोपग्रहो जीवानाम्' का अर्थ क्या है?

  5. गृहस्थ द्वारा आंशिक रूप से पाला जाने वाला व्रत क्या कहलाता है?

  6. ग्रन्थ में हिंसा की परिभाषा क्या है?

  7. अध्याय 9 में क्षमा, मार्दव आदि कितने धर्म बताए गए हैं?

  8. जैन मान्यता में मुक्त आत्मा कहाँ जाती है?

तुमचा स्कोर: 0 / 8

संस्कृत सूत्रे: संस्कृत विकिस्रोत (पब्लिक डोमेन), स्पष्ट टंकलेखन चुका दुरुस्त करून नोंदवल्या. अर्थ, सारांश आणि णमोकार पाठ: IndiaDigital, दिगंबर आणि श्वेतांबर विद्वानांचे परीक्षण बाकी. सूत्रसंख्या दिगंबर पाठानुसार; श्वेतांबर पाठात काही सूत्रांचे क्रमांक वेगळे आहेत.

प्रत्येक परंपरेतील लोकांच्या दुरुस्त्यांचे स्वागत आहे: support@indiadigital.org. शेवटची तपासणी: .

Search by task, life event, format or tool name, in English, हिंदी or Hinglish.