अध्याय 8: बंध

मिथ्यादर्शनाविरतिप्रमादकषाययोगा बन्धहेतवः

mithyādarśanāviratipramādakaṣāyayogā bandhahetavaḥ

मिथ्यादर्शन, अविरती, प्रमाद, कषाय आणि योग ही बंधाची कारणे आहेत.

सकषायत्वाज्जीवः कर्मणो योग्यान् पुद्गलानादत्ते स बन्धः

sakaṣāyatvājjīvaḥ karmaṇo yogyān pudgalānādatte sa bandhaḥ

कषायसहित असल्यामुळे जीव कर्माला योग्य पुद्गल ग्रहण करतो, हाच बंध.

प्रकृतिस्थित्यनुभवप्रदेशास्तद्विधयः

prakṛtisthityanubhavapradeśāstadvidhayaḥ

बंधाचे चार प्रकार आहेत: प्रकृती, स्थिती, अनुभाग आणि प्रदेश.

आद्यो ज्ञानदर्शनावरणवेदनीयमोहनीयायुर्नामगोत्रान्तरायाः

ādyo jñānadarśanāvaraṇavedanīyamohanīyāyurnāmagotrāntarāyāḥ

प्रकृतिबंध आठ प्रकारचा आहे: ज्ञानावरण, दर्शनावरण, वेदनीय, मोहनीय, आयु, नाम, गोत्र आणि अंतराय.

पञ्चनवद्व्यष्टाविंशतिचतुर्द्विचत्वारिंशद्द्विपञ्चभेदा यथाक्रमम्

pañcanavadvyaṣṭāviṃśaticaturdvicatvāriṃśaddvipañcabhedā yathākramam

यांचे क्रमाने पाच, नऊ, दोन, अठ्ठावीस, चार, बेचाळीस, दोन आणि पाच भेद आहेत.

मतिश्रुतावधिमनःपर्ययकेवलानाम्

matiśrutāvadhimanaḥparyayakevalānām

मती, श्रुत, अवधी, मनःपर्यय आणि केवल ज्ञानाला झाकणारी पाच ज्ञानावरणे आहेत.

चक्षुरचक्षुरवधिकेवलानां निद्रानिद्रानिद्राप्रचलाप्रचलाप्रचलास्त्यानगृद्धयश्च

cakṣuracakṣuravadhikevalānāṃ nidrānidrānidrāpracalāpracalāpracalāstyānagṛddhayaśca

चक्षु, अचक्षु, अवधी आणि केवल दर्शनांची आवरणे तसेच निद्रा, निद्रानिद्रा, प्रचला, प्रचलाप्रचला आणि स्त्यानगृद्धी ही नऊ दर्शनावरणे आहेत.

सदसद्वेद्ये

sadasadvedye

वेदनीयाचे दोन भेद आहेत: साता आणि असाता.

दर्शनचारित्रमोहनीयाकषायकषायवेदनीयाख्यास्त्रिद्विनवषोडशभेदाः सम्यक्त्वमिथ्यात्वतदुभयान्यकषायकषायौ हास्यरत्यरतिशोकभयजुगुप्सास्त्रीपुन्नपुंसकवेदा अनन्तानुबन्ध्यप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानसंज्वलनविकल्पाश्चैकशः क्रोधमानमायालोभाः

darśanacāritramohanīyākaṣāyakaṣāyavedanīyākhyāstridvinavaṣoḍaśabhedāḥ samyaktvamithyātvatadubhayānyakaṣāyakaṣāyau hāsyaratyaratiśokabhayajugupsāstrīpunnapuṃsakavedā anantānubandhyapratyākhyānapratyākhyānasaṃjvalanavikalpāścaikaśaḥ krodhamānamāyālobhāḥ

मोहनीयाचे अठ्ठावीस भेद आहेत: दर्शनमोहनीयाचे तीन (सम्यक्त्व, मिथ्यात्व आणि सम्यग्मिथ्यात्व), अकषाय वेदनीयाचे नऊ (हास्य, रती, अरती, शोक, भय, जुगुप्सा, स्त्रीवेद, पुरुषवेद, नपुंसकवेद) आणि कषाय वेदनीयाचे सोळा (अनंतानुबंधी, अप्रत्याख्यान, प्रत्याख्यान आणि संज्वलन या रूपांतील क्रोध, मान, माया आणि लोभ).

नारकतैर्यग्योनमानुषदैवानि

nārakatairyagyonamānuṣadaivāni

आयुकर्माचे चार भेद आहेत: नरक, तिर्यंच, मनुष्य आणि देव आयु.

गतिजातिशरीराङ्गोपाङ्गनिर्माणबन्धनसंघातसंस्थानसंहननस्पर्शरसगन्धवर्णानुपूर्व्यागुरुलघूपघातपरघातातपोद्योतोच्छ्वासविहायोगतयः प्रत्येकशरीरत्रससुभगसुस्वरशुभसूक्ष्मपर्याप्तिस्थिरादेययशःकीर्तिसेतराणि तीर्थकरत्वं च

gatijātiśarīrāṅgopāṅganirmāṇabandhanasaṃghātasaṃsthānasaṃhananasparśarasagandhavarṇānupūrvyāgurulaghūpaghātaparaghātātapodyotocchvāsavihāyogatayaḥ pratyekaśarīratrasasubhagasusvaraśubhasūkṣmaparyāptisthirādeyayaśaḥkīrtisetarāṇi tīrthakaratvaṃ ca

नामकर्माचे बेचाळीस भेद आहेत: गती, जाती, शरीर, अंगोपांग, निर्माण, बंधन, संघात, संस्थान, संहनन, स्पर्श, रस, गंध, वर्ण, आनुपूर्वी, अगुरुलघु, उपघात, परघात, आतप, उद्योत, उच्छ्वास आणि विहायोगती, मग प्रत्येक शरीर, त्रस, सुभग, सुस्वर, शुभ, सूक्ष्म, पर्याप्ती, स्थिर, आदेय आणि यशःकीर्ती व यांच्या उलट, आणि तीर्थंकरत्व.

उच्चैर्नीचैश्च

uccairnīcaiśca

गोत्र कर्म दोन प्रकारचे आहे: उच्च आणि नीच.

दानलाभभोगोपभोगवीर्याणाम्

dānalābhabhogopabhogavīryāṇām

अंतराय कर्म दान, लाभ, भोग, उपभोग आणि वीर्य यांत विघ्न आणते.

आदितस्तिसृणामन्तरायस्य च त्रिंशत्सागरोपमकोटीकोट्यः परा स्थितिः

āditastisṛṇāmantarāyasya ca triṃśatsāgaropamakoṭīkoṭyaḥ parā sthitiḥ

पहिल्या तीन (ज्ञानावरण, दर्शनावरण, वेदनीय) आणि अंतराय यांची उत्कृष्ट स्थिती तीस कोडाकोडी सागरोपम आहे.

सप्ततिर्मोहनीयस्य

saptatirmohanīyasya

मोहनीयाची उत्कृष्ट स्थिती सत्तर कोडाकोडी सागरोपम आहे.

विंशतिर्नामगोत्रयोः

viṃśatirnāmagotrayoḥ

नाम आणि गोत्र यांची उत्कृष्ट स्थिती वीस कोडाकोडी सागरोपम आहे.

त्रयस्त्रिंशत्सागरोपमाण्यायुषः

trayastriṃśatsāgaropamāṇyāyuṣaḥ

आयुकर्माची उत्कृष्ट स्थिती तेहतीस सागरोपम आहे.

अपरा द्वादश मुहूर्त्ता वेदनीयस्य

aparā dvādaśa muhūrttā vedanīyasya

वेदनीयाची जघन्य स्थिती बारा मुहूर्त आहे.

नामगोत्रयोरष्टौ

nāmagotrayoraṣṭau

नाम आणि गोत्र यांची जघन्य स्थिती आठ मुहूर्त आहे.

शेषाणामन्तर्मुहूर्ताः

śeṣāṇāmantarmuhūrtāḥ

उरलेल्या कर्मांची जघन्य स्थिती अंतर्मुहूर्त आहे.

विपाकोऽनुभवः

vipāko'nubhavaḥ

कर्माचा विपाक (फळ देणे) म्हणजे अनुभव.

स यथानाम

sa yathānāma

तो कर्मांच्या नावाप्रमाणे असतो.

ततश्च निर्जरा

tataśca nirjarā

फळ दिल्यानंतर कर्मे गळून पडतात, हीच निर्जरा.

नामप्रत्ययाः सर्वतो योगविशेषात्सूक्ष्मैकक्षेत्रावगाहस्थिताः सर्वात्मप्रदेशेष्वनन्तानन्तप्रदेशाः

nāmapratyayāḥ sarvato yogaviśeṣātsūkṣmaikakṣetrāvagāhasthitāḥ sarvātmapradeśeṣvanantānantapradeśāḥ

कर्मप्रकृतींचे कारण असलेले, सूक्ष्म, आत्म्याच्याच क्षेत्रात राहणारे, स्थिर, अनंतानंत प्रदेशांचे कर्मपुद्गल योगविशेषाने सर्व बाजूंनी आत्म्याच्या सर्व प्रदेशांत बांधले जातात.

सद्वेद्यशुभायुर्नामगोत्राणि पुण्यम्

sadvedyaśubhāyurnāmagotrāṇi puṇyam

सातावेदनीय, शुभ आयु, शुभ नाम आणि शुभ गोत्र हे पुण्य आहे.

अतोऽन्यत्पापम्

ato'nyatpāpam

यांच्याहून वेगळी कर्मे पाप आहेत.