या परंपरेतील विद्वानांचे परीक्षण बाकी आहे. मूळ ग्रंथ सार्वजनिक (पब्लिक डोमेन) आहेत; सोपे अर्थ आणि टिपा IndiaDigital ने लिहिल्या आहेत आणि त्यांची तपासणी सुरू आहे. आम्ही प्रत्येक परंपरेची शिकवण तिच्याच शब्दांत सांगतो आणि कोणत्याही धर्माला उच्च-नीच ठरवत नाही. दुरुस्ती कळवा
एका मिनिटात
ख्रिस्ती धर्म हा येशू ख्रिस्ताचे जीवन, शिकवण, मृत्यू आणि पुनरुत्थान यांवर केंद्रित धर्म आहे; येशू इ.स. पहिल्या शतकात गालील आणि यहूदिया प्रांतात राहिले. ख्रिस्ती लोक पिता, पुत्र आणि पवित्र आत्मा अशा रूपांत ओळखल्या जाणाऱ्या एकाच देवावर विश्वास ठेवतात आणि मानतात की येशू हा देवाचा पुत्र असून माणसांचा देवाशी समेट घडवण्यासाठी आला. बायबल हा त्यांचा पवित्र ग्रंथ आहे, आणि उपासना, प्रार्थना, शेजाऱ्यावर प्रेम आणि संस्कार हे ख्रिस्ती जीवनाचे केंद्र आहेत. ख्रिस्ती जगाच्या सर्व भागांत आहेत; भारतात केरळमधील प्राचीन सीरियन ख्रिस्ती समाजापासून गोवा, तमिळनाडू आणि ईशान्य भारतातील चर्चपर्यंत त्यांचे समुदाय पसरलेले आहेत.
भारतात (जनगणना 2011): 2.78 crore (2.3%)
उगम
परंपरेनुसार
ख्रिस्ती श्रद्धेनुसार येशूचा जन्म बेथलेहेम येथे कुमारी मरियेच्या पोटी झाला आणि त्यातून हिब्रू संदेष्ट्यांच्या आशा पूर्ण झाल्या. शुभवर्तमाने सांगतात की त्यांनी देवाच्या राज्याची शिकवण दिली, रोग्यांना बरे केले आणि शिष्य जमवले; यरुशलेम येथे त्यांना वधस्तंभावर खिळण्यात आले आणि तिसऱ्या दिवशी ते मेलेल्यांतून पुन्हा उठले. ख्रिस्ती मानतात की पुनरुत्थित येशूने ही सुवार्ता सर्व राष्ट्रांपर्यंत नेण्यासाठी आपल्या प्रेषितांना पाठवले. पेंटेकॉस्टच्या दिवशी शिष्यांवर पवित्र आत्मा उतरला अशी श्रद्धा आहे आणि तो दिवस चर्चचा जन्मदिवस म्हणून स्मरला जातो.
इतिहासकारांनुसार
बहुतेक इतिहासकारांच्या मते नाझरेथचे येशू हे रोमन अमलाखालील यहूदिया आणि गालीलमधील एक ज्यू उपदेशक होते आणि रोमन राज्यपाल पंतय पिलात याच्या काळात सुमारे इ.स. 30 ते 33 मध्ये त्यांना वधस्तंभावर चढवण्यात आले. त्यांचा जन्म साधारणपणे इ.स. 1 च्या काही वर्षे आधी, म्हणजे इ.स.पू. सुमारे 6 ते 4 मध्ये, मानला जातो. सर्वात जुने ख्रिस्ती लेखन म्हणजे इ.स. 50 च्या दशकातील पौलाची पत्रे, आणि अभ्यासक चार शुभवर्तमाने सामान्यतः इ.स. सुमारे 65 ते 100 या काळातील मानतात. ही चळवळ रोमन साम्राज्यात आणि त्याबाहेर पसरली आणि इ.स. 313 मध्ये रोमन साम्राज्यात तिला कायदेशीर मान्यता मिळाली.
कालरेषा
- इ.स.पू. सुमारे 6 ते 4बहुतेक अभ्यासकांच्या अंदाजानुसार येशूचा जन्म.
- इ.स. सुमारे 30 ते 33यरुशलेम येथे येशूला वधस्तंभावर चढवले जाते; ख्रिस्ती त्यांच्या पुनरुत्थानाची घोषणा करतात.
- इ.स. 52 (परंपरेनुसार)संत थॉमस ख्रिस्ती समाजाच्या परंपरेनुसार प्रेषित थॉमस केरळ किनाऱ्यावरील मुझिरिस (कोडुंगल्लूर) येथे येतात.
- इ.स. सुमारे 50 ते 100पौलाची पत्रे आणि चार शुभवर्तमाने लिहिली जातात; ती नव्या कराराचा गाभा बनतात.
- इ.स. 325निकियाची परिषद भरते; पुढे विस्तारलेले निकियाचे विश्वासवचन बहुतेक चर्चसाठी समान श्रद्धासूत्र बनते.
- इ.स. 1054महाफूट: रोम आणि कॉन्स्टँटिनोपल येथील चर्च वेगळी होतात आणि कॅथलिक व पौर्वात्य ऑर्थोडॉक्स चर्च अशी विभागणी होते.
- इ.स. 1517मार्टिन ल्यूथर जर्मनीत आपले 95 मुद्दे प्रसिद्ध करतात; हा प्रोटेस्टंट धर्मसुधारणेचा आरंभबिंदू मानला जातो.
- इ.स. 1542जेसुइट मिशनरी फ्रान्सिस झेविअर गोव्यात येतात; पुढे ते दक्षिण भारताच्या किनारपट्टीवर कार्य करतात.
- इ.स. 1706बार्थोलोम्यूस झीगेनबाल्ग यांच्या नेतृत्वाखाली ल्युथरन मिशनरी तमिळनाडूतील ट्रँक्वेबार (तरंगंबाडी) येथे येतात आणि पुढे तमिळ भाषेत नवा करार छापतात.
- इ.स. 1947 आणि 1970अनेक प्रोटेस्टंट चर्च एकत्र येऊन चर्च ऑफ साऊथ इंडिया (1947) आणि चर्च ऑफ नॉर्थ इंडिया (1970) स्थापन करतात.
- इ.स. 1962 ते 1965दुसरी व्हॅटिकन परिषद कॅथलिक उपासनेचे नूतनीकरण करते आणि भारतीय भाषांसह स्थानिक भाषांत मिस्साबलीची परवानगी देते.
मुख्य शिकवण
एक देव, त्रैक्य
ख्रिस्ती एका देवावर विश्वास ठेवतात, जो पिता, पुत्र आणि पवित्र आत्मा या तीन व्यक्तींमध्ये आहे. या श्रद्धेला त्रैक्य म्हणतात आणि बहुतेक चर्च मानत असलेल्या प्राचीन विश्वासवचनांत ती मांडलेली आहे.
येशू ख्रिस्त
ख्रिस्ती मानतात की येशू हा देवाचा पुत्र असून मनुष्य झाला आणि तो पूर्णपणे दैवी व पूर्णपणे मानवी आहे. 'ख्रिस्त' ही पदवी 'अभिषिक्त' अर्थाच्या ग्रीक शब्दातून आली असून ती हिब्रू 'मसीहा' शब्दाचे भाषांतर आहे. इस्लाममध्ये येशूला प्रेषित ईसा म्हणून मान दिला जातो.
वधस्तंभ आणि पुनरुत्थान
ख्रिस्ती मानतात की वधस्तंभावरील येशूच्या मृत्यूने आणि पुनरुत्थानाने पाप व मृत्यूवर विजय मिळतो आणि माणसांना तारण व नवे जीवन दिले जाते. पुनरुत्थानाचा सण ईस्टर हा ख्रिस्ती वर्षातील सर्वात महत्त्वाचा दिवस आहे.
देवावर आणि शेजाऱ्यावर प्रेम
शुभवर्तमानांत येशू सर्वात मोठ्या आज्ञा सांगतो: संपूर्ण अंतःकरणाने देवावर प्रेम करणे आणि आपल्या शेजाऱ्यावर स्वतःसारखे प्रेम करणे. गरिबांची सेवा, क्षमा आणि शत्रूंवरही प्रेम हे येशूच्या अनुसरणाचा भाग असल्याचे ख्रिस्ती मानतात.
कृपा आणि विश्वास
तारण ही देवाच्या कृपेची देणगी असून ती विश्वासाद्वारे मिळते, असे ख्रिस्ती मानतात. विश्वास, सत्कर्मे आणि संस्कार यांचा परस्परसंबंध कसा आहे याबद्दल चर्चमध्ये मतभिन्नता आहे आणि धर्मसुधारणेच्या काळात हा मध्यवर्ती प्रश्न होता.
चर्च, प्रार्थना आणि संस्कार
ख्रिस्ती लोक उपासनेसाठी, विशेषतः रविवारी, चर्च म्हणून एकत्र येतात आणि येशूने शिकवलेली प्रभूची प्रार्थना म्हणतात. बाप्तिस्मा आणि युखरिस्त (पवित्र सहभोजन, मिस्सा किंवा पवित्र कुर्बाना) जवळपास सर्व चर्चमध्ये आहेत; कॅथलिक आणि ऑर्थोडॉक्स चर्च एकूण सात संस्कार मानतात.
पवित्र ग्रंथ
📖 बायबल ›
ख्रिस्ती धर्माचा पवित्र ग्रंथ; त्यात जुना करार आणि नवा करार आहेत. तो देवप्रेरित आहे असे ख्रिस्ती मानतात; बहुतेक भारतीय भाषांमध्ये त्याचे भाषांतर झाले आहे.
आता वाचा📖 जुना करार
ज्यू धर्माच्या हिब्रू बायबलशी मोठ्या प्रमाणात समान असलेले ग्रंथ: नियमशास्त्र, इस्राएलचा इतिहास, स्तोत्रसंहिता, ज्ञानग्रंथ आणि संदेष्ट्यांची पुस्तके.
वाचक लवकरच📖 नवा करार
जवळपास सर्व चर्च मान्य करतात अशी सत्तावीस पुस्तके: चार शुभवर्तमाने, प्रेषितांची कृत्ये, पौल व इतर प्रेषितांची पत्रे आणि प्रकटीकरण.
वाचक लवकरच📖 शुभवर्तमाने ›
मत्तय, मार्क, लूक आणि योहान यांची पुस्तके; ती येशूचे जीवन, शिकवण, मृत्यू आणि पुनरुत्थान सांगतात. 'गॉस्पेल' म्हणजे 'शुभवार्ता'.
आता वाचा📖 ड्यूटेरोकॅनॉनिकल (द्वितीय-प्रमाण) पुस्तके
तोबीत, युदीथ, प्रज्ञा, सिराक आणि 1 व 2 मक्काबी यांसारखी पुस्तके; कॅथलिक आणि ऑर्थोडॉक्स बायबल ती जुन्या करारात समाविष्ट करतात. बहुतेक प्रोटेस्टंट बायबलमध्ये ती नसतात किंवा 'अपोक्रिफा' म्हणून स्वतंत्र छापली जातात, त्यामुळे चर्चनुसार ग्रंथसंग्रहात फरक आहे.
वाचक लवकरचप्रमुख व्यक्ती
| येशू ख्रिस्त | ख्रिस्ती त्यांना देवाचा पुत्र आणि तारणारा मानतात; त्यांचे जीवन आणि शिकवण हे या धर्माचे केंद्र आहे. मुस्लिम त्यांना प्रेषित ईसा म्हणून मान देतात. |
|---|---|
| मरिया, येशूची आई | येशूची आई म्हणून ख्रिस्ती त्यांचा आदर करतात आणि कॅथलिक व ऑर्थोडॉक्स परंपरांत त्यांच्याविषयी विशेष भक्ती आहे; वेलंकण्णी आणि माऊंट मेरी यांसारखी अनेक भारतीय तीर्थस्थाने त्यांना समर्पित आहेत. |
| संत पेत्र (सेंट पीटर) | येशूचे प्रमुख प्रेषित; कॅथलिक त्यांना रोमचे पहिले बिशप मानतात, ज्या पदावर आज पोप आहेत. |
| संत पौल (सेंट पॉल) | सुरुवातीच्या काळातील मिशनरी; नव्या मंडळ्यांना लिहिलेली त्यांची पत्रे नव्या कराराचा मोठा भाग आहेत. |
| संत थॉमस प्रेषित | बारा प्रेषितांपैकी एक; केरळमधील संत थॉमस ख्रिस्ती समाजाच्या परंपरेनुसार त्यांनी दक्षिण भारतात उपदेश केला आणि चेन्नईजवळ त्यांचा मृत्यू झाला. |
| संत फ्रान्सिस झेविअर | 16 व्या शतकातील जेसुइट मिशनरी; त्यांनी गोवा आणि दक्षिण भारतात कार्य केले. त्यांचे अवशेष जुन्या गोव्यातील बॉम जीझस बॅसिलिकामध्ये ठेवलेले आहेत. |
| संत अल्फोन्सा | सीरो-मलबार चर्चमधील केरळच्या फ्रान्सिस्कन क्लॅरिस्ट नन; 2008 मध्ये त्यांना संत घोषित करण्यात आले. कॅथलिक चर्चने संतपद दिलेल्या त्या भारतीय वंशाच्या पहिल्या स्त्री आहेत. |
| कोलकात्याच्या संत तेरेसा (मदर तेरेसा) | कोलकाता येथील मिशनरीज ऑफ चॅरिटीच्या (1950) संस्थापिका, अत्यंत गरीब आणि मरणासन्न लोकांच्या सेवेसाठी ओळखल्या जातात; 1979 मध्ये नोबेल शांतता पुरस्कार, 1980 मध्ये भारतरत्न आणि 2016 मध्ये संत घोषित. |
संप्रदाय आणि समुदाय
या धर्मातील परंपरा कुठे वेगळ्या आहेत. शेजारी शेजारी सांगितलेले, कोणताही निर्णय न देता.
कॅथलिक चर्च
जगातील सर्वात मोठा ख्रिस्ती समुदाय; तो रोमच्या पोपशी ऐक्य राखतो, सात संस्कार मानतो आणि त्याच्या उपासनेच्या केंद्रस्थानी मिस्साबली आहे. भारतात यात लॅटिन चर्च आणि केरळच्या सीरियन परंपरेतील दोन पौर्वात्य कॅथलिक चर्च, सीरो-मलबार आणि सीरो-मलंकरा, यांचा समावेश आहे.
ऑर्थोडॉक्स चर्च
प्राचीन चर्च, ज्यांचे नेतृत्व त्यांचे स्वतःचे कुलपिता (पॅट्रिआर्क) आणि बिशप करतात; त्यांची उपासनापद्धती आणि प्रतिमा (आयकॉन) समृद्ध आहेत. यात पौर्वात्य ऑर्थोडॉक्स चर्च (उदा. ग्रीक आणि रशियन) आणि ओरिएंटल ऑर्थोडॉक्स परिवार येतात; केरळचे मलंकरा ऑर्थोडॉक्स सीरियन चर्च आणि जेकोबाइट सीरियन ख्रिश्चन चर्च या परिवारात आहेत आणि त्यांची उपासना, पवित्र कुर्बाना, पश्चिम सीरियन विधीनुसार होते.
प्रोटेस्टंट चर्च
16 व्या शतकातील धर्मसुधारणेतून निर्माण झालेली चर्च, उदा. ल्युथरन, अँग्लिकन, मेथडिस्ट, बॅप्टिस्ट आणि प्रेस्बिटेरियन. ती बायबलचा अधिकार, विश्वासाद्वारे कृपेने तारण आणि स्थानिक भाषेतील उपासना यांवर भर देतात; भारतात यांपैकी अनेक चर्च ऑफ साऊथ इंडिया आणि चर्च ऑफ नॉर्थ इंडियामध्ये एकत्र आली आहेत.
मार थोमा सीरियन चर्च
संत थॉमस ख्रिस्ती वारसा असलेले केरळमधील चर्च; ते पौर्वात्य उपासनापद्धती राखते आणि त्याने 19 व्या शतकात प्रोटेस्टंट विचारांच्या प्रभावाखाली सुधारणा स्वीकारल्या. ते अँग्लिकन चर्चशी ऐक्य राखते.
पेंटेकॉस्टल आणि इव्हँजेलिकल चर्च
20 व्या शतकातील वेगाने वाढणाऱ्या चळवळी; त्या वैयक्तिक श्रद्धा, बायबल वाचन आणि पेंटेकॉस्टल चर्चमध्ये रोगमुक्ती व उत्साही उपासना यांसारख्या पवित्र आत्म्याच्या दानांवर भर देतात.
पवित्र स्थळे
📍 बॉम जीझस बॅसिलिका
जुने गोवे, गोवा
येथे संत फ्रान्सिस झेविअर यांचे अवशेष आहेत; युनेस्को जागतिक वारसा 'गोव्यातील चर्च आणि कॉन्व्हेंट' यांचा भाग.
📍 आरोग्यमाता बॅसिलिका, वेलंकण्णी
नागपट्टिनम जिल्हा, तमिळनाडू
मरियेचे प्रमुख तीर्थस्थान; येथे अनेक धर्मांचे भाविक येतात, विशेषतः ऑगस्टच्या अखेरीपासून 8 सप्टेंबरपर्यंत चालणाऱ्या उत्सवात.
📍 सॅन थोमे बॅसिलिका
मैलापूर, चेन्नई, तमिळनाडू
परंपरेनुसार संत थॉमस प्रेषितांच्या समाधीवर बांधलेले; जवळचा सेंट थॉमस माऊंट परंपरेनुसार त्यांच्या मृत्यूशी जोडलेला आहे.
📍 माऊंट मेरी बॅसिलिका
वांद्रे, मुंबई, महाराष्ट्र
टेकडीवरील मरियेला समर्पित चर्च; सप्टेंबरमध्ये भरणाऱ्या आठवडाभराच्या वांद्रे जत्रेला सर्व धर्मांचे लोक येतात.
📍 चर्च ऑफ द नेटिव्हिटी
बेथलेहेम
दीर्घ परंपरेनुसार ख्रिस्ती जेथे येशूच्या जन्माचे स्मरण करतात त्या जागेवर बांधलेले; सतत वापरात असलेल्या सर्वात जुन्या चर्चपैकी एक.
📍 पवित्र कबरीचे चर्च (होली सेपल्कर)
यरुशलेम
अनेक ख्रिस्ती हे स्थान येशूचे वधस्तंभारोहण, दफन आणि पुनरुत्थान यांचे स्थान मानतात; अनेक चर्च मिळून त्याची देखभाल करतात.
📍 सेंट पीटर्स बॅसिलिका
व्हॅटिकन सिटी, रोम
कॅथलिक परंपरेनुसार संत पेत्राच्या कबरीवर बांधलेले; पोप यांचे प्रमुख चर्च.
सण
- नाताळ (ख्रिसमस): येशूच्या जन्माचा सण; बहुतेक चर्चमध्ये 25 डिसेंबरला (ज्युलियन दिनदर्शिका पाळणारी काही ऑर्थोडॉक्स चर्च 7 जानेवारीला) मध्यरात्रीची उपासना, कॅरल्स, गव्हाण आणि तारे यांनी साजरा होतो.
- उपवासकाळ (लेंट) आणि राख बुधवार: ईस्टरपूर्वी सुमारे चाळीस दिवसांचा प्रार्थना, उपवास आणि दानधर्माचा काळ; अनेक चर्चमध्ये तो राख बुधवारपासून सुरू होतो.
- गुड फ्रायडे: येशूच्या वधस्तंभावरील मृत्यूचे स्मरण करणारा गंभीर दिवस; प्रार्थना, उपवास आणि क्रूसमार्ग भक्तीने तो पाळला जातो. भारतात हा सार्वजनिक सुट्टीचा दिवस आहे.
- ईस्टर: येशूच्या पुनरुत्थानाचा सण आणि सर्वात महत्त्वाचा ख्रिस्ती उत्सव; तो वसंत ऋतूतील एका रविवारी येतो आणि त्याची तारीख दरवर्षी बदलते.
- पेंटेकॉस्ट: ईस्टरनंतर पन्नास दिवसांनी, शिष्यांवर पवित्र आत्मा उतरल्याच्या स्मरणार्थ.
- संत फ्रान्सिस झेविअर सण: 3 डिसेंबर रोजी गोव्यातील मोठा सण; या दिवशी अनेक भाविक बॉम जीझस बॅसिलिकाला भेट देतात.
आज भारतात
भारतात ख्रिस्ती धर्माचा इतिहास खूप जुना आहे: केरळमधील संत थॉमस ख्रिस्ती परंपरेनुसार आपला उगम इ.स. पहिल्या शतकातील प्रेषित थॉमसपर्यंत नेतात, आणि 9 व्या शतकातील ताम्रपटांत कोल्लम येथील एका ख्रिस्ती समुदायाला दिलेल्या अधिकारांची नोंद आहे. 16 व्या शतकापासून गोवा, मंगळूरु, वसई आणि किनारपट्टीवर कॅथलिक समुदाय वाढले, तर 18 व्या शतकापासून प्रोटेस्टंट मिशनरींनी तमिळनाडू, बंगाल आणि इतरत्र कार्य केले आणि अनेक भारतीय भाषांत व्याकरणग्रंथ व बायबलची भाषांतरे छापली. आज नागालँड, मिझोराम आणि मेघालयात ख्रिस्ती बहुसंख्य आहेत, तर केरळ, तमिळनाडू, गोवा आणि इतर राज्यांत त्यांचे मोठे समुदाय आहेत. भारतीय चर्च अनेक शाळा, महाविद्यालये आणि रुग्णालये चालवतात, जी सर्व धर्मांच्या लोकांची सेवा करतात.
आदराने भेट देणे आणि शिकणे
- चर्चमध्ये सभ्य कपडे घाला; पुरुष सहसा टोपी काढतात आणि अनेक भारतीय चर्चमध्ये पादत्राणे काढली जातात, त्यामुळे स्थानिक रीत पाळा.
- उपासनेच्या वेळी शांतता राखा आणि प्रार्थनासभेदरम्यान फोटो काढण्यापूर्वी परवानगी घ्या.
- कॅथलिक आणि ऑर्थोडॉक्स चर्चमध्ये पवित्र सहभोजन सहसा फक्त सदस्यच स्वीकारतात; अभ्यागत बसून राहू शकतात किंवा हात छातीवर ठेवून आशीर्वादासाठी पुढे येऊ शकतात.
- धर्मगुरूंना त्यांच्या पदवीने संबोधा, उदा. फादर, रेव्हरंड, सिस्टर किंवा बिशप; केरळमधील सीरियन चर्चमध्ये याजकांना अनेकदा 'अच्चन' म्हणतात.
जे शिकलात ते तपासा
कोणता सण येशूच्या पुनरुत्थानाचा उत्सव आहे?
परंपरेनुसार केरळच्या सुरुवातीच्या ख्रिस्ती समाजाशी कोणता प्रेषित जोडला जातो?
जवळपास सर्व चर्चमध्ये नव्या करारात किती पुस्तके आहेत?
जुन्या गोव्यातील बॉम जीझस बॅसिलिकामध्ये कोणाचे अवशेष ठेवलेले आहेत?
केरळमधील मलंकरा ऑर्थोडॉक्स आणि जेकोबाइट सीरियन चर्च कोणत्या चर्च परिवारात मोडतात?
'गॉस्पेल' या शब्दाचा अर्थ काय?
स्कोर: 0 / 6
स्रोत: Census of India 2011, religion data (Office of the Registrar General and Census Commissioner, India) · Encyclopaedia Britannica: Christianity · Encyclopaedia Britannica: Jesus · Encyclopaedia Britannica: Bible · UNESCO World Heritage: Churches and Convents of Goa
प्रत्येक परंपरेतील लोकांच्या दुरुस्त्यांचे स्वागत आहे: support@indiadigital.org. शेवटची तपासणी: .