धर्म केंद्र
शीख धर्म
इक ओंकार: एक कर्ता, दहा गुरु आणि श्री गुरु ग्रंथ साहिब जी
या परंपरेतील विद्वानांचे परीक्षण बाकी आहे. मूळ ग्रंथ सार्वजनिक (पब्लिक डोमेन) आहेत; सोपे अर्थ आणि टिपा IndiaDigital ने लिहिल्या आहेत आणि त्यांची तपासणी सुरू आहे. आम्ही प्रत्येक परंपरेची शिकवण तिच्याच शब्दांत सांगतो आणि कोणत्याही धर्माला उच्च-नीच ठरवत नाही. दुरुस्ती कळवा
एका मिनिटात
शीख धर्म, ज्याला समाज स्वतः सिखी म्हणतो, पंधराव्या शतकाच्या अखेरीस पंजाबमध्ये गुरु नानक देव जी यांच्यापासून सुरू झाला आणि सुमारे दोन शतकांत दहा गुरूंनी त्याला आकार दिला. शीख इक ओंकारवर श्रद्धा ठेवतात, म्हणजे संपूर्ण सृष्टीत वसलेला एकच कर्ता, ज्याचे स्मरण नामाद्वारे होते आणि ज्याची प्राप्ती कृपेने व सत्यनिष्ठ, प्रामाणिक जीवनाने होते. 1708 पासून शीख श्री गुरु ग्रंथ साहिब जी यांना आपले शाश्वत जिवंत गुरु मानतात, आणि खालसा पंथ म्हणजे संपूर्ण संगतीला गुरूचे रूप मानतात. प्रामाणिक कष्टाची कमाई, इतरांशी वाटून घेणे आणि निःस्वार्थ सेवा हे सिखीचे केंद्र आहे, आणि त्याचे सर्वांत परिचित रूप म्हणजे प्रत्येक गुरुद्वाऱ्यातील मोफत लंगर.
भारतात (जनगणना 2011): 2.08 crore (1.7%)
उगम
परंपरेनुसार
शीख समाजाच्या स्मृतीनुसार सुलतानपूर लोधी येथे राहत असताना गुरु नानक देव जी एका सकाळी बेई नदीत गेले आणि तीन दिवस दिसले नाहीत. परत आल्यावर त्यांचे पहिले शब्द "कोणी हिंदू नाही, कोणी मुसलमान नाही" असे स्मरले जातात, ज्याचा अर्थ प्रत्येक माणसात एकाच कर्त्याला पाहण्याचा संदेश असा घेतला जातो. त्यानंतर त्यांनी आपले सोबती भाई मरदाना यांच्यासह अनेक वर्षे दूरवर प्रवास केला; भाई मरदाना रबाब वाजवत आणि गुरु जी बाणी गात. शीख श्रद्धेनुसार तीच दिव्य ज्योत गुरु नानक देव जी यांच्यापासून दहाही गुरूंमध्ये पुढे गेली, आणि बाणी हे ईश्वराकडून प्रकट झालेले वचन आहे, म्हणूनच अखेरीस गुरुपद श्री गुरु ग्रंथ साहिब जी यांच्याकडे आले.
इतिहासकारांनुसार
इतिहासकार शीख परंपरेची सुरुवात पंधराव्या शतकाच्या अखेरीस आणि सोळाव्या शतकाच्या प्रारंभी पंजाबमध्ये झाली असे मानतात; त्या प्रदेशात हिंदू भक्ती व संत परंपरा आणि सूफी इस्लाम या दोन्हींचा मोठा प्रभाव होता. अभ्यासकांच्या मते गुरु नानक देव जी यांच्या बाणीत कबीरांसारख्या संत कवींशी जुळणारे विषय दिसतात, आणि कबीरांच्या रचनाही श्री गुरु ग्रंथ साहिब जी यांत समाविष्ट आहेत; मात्र करतारपूर येथे वसवलेली संगत आणि पुढील गुरूंची परंपरा यांमुळे या चळवळीला स्वतःच्या टिकाऊ संस्था मिळाल्या. गुरु नानक देव जी यांच्या जीवनकथा म्हणजे जनमसाख्या त्यांच्या काळानंतर लिहिल्या गेल्या, म्हणून इतिहासकार त्या गुरूंच्या स्वतःच्या बाणीसोबत आणि इतर नोंदींसोबत तपासून वाचतात. सोळाव्या व सतराव्या शतकांत गुरूंनी नगरे, गुरुद्वारे, एक ग्रंथ आणि ग्रंथकेंद्री समाज उभा केला, ज्याला 1699 मध्ये खालशाच्या स्थापनेने नवे रूप मिळाले.
कालरेषा
- इ.स. 1469राय भोए दी तलवंडी येथे गुरु नानक देव जी यांचा जन्म; हे ठिकाण आज पाकिस्तानातील ननकाना साहिब आहे.
- सुमारे 1500 ते 1520 चे दशकभाई मरदाना यांच्यासह गुरु नानक देव जी यांचे दीर्घ प्रवास (उदासी), आणि नंतर रावी नदीकाठी करतारपूरची स्थापना, जिथे पहिली शीख संगत एकत्र राहत, काम करत आणि जेवत असे.
- इ.स. 1539गुरु नानक देव जी यांनी गुरु अंगद देव जी यांना आपले उत्तराधिकारी नेमले आणि गुरुपरंपरा सुरू झाली.
- 1570 चे दशकगुरु राम दास जी यांनी एका पवित्र सरोवराभोवती रामदासपूर नगर वसवले; तेच पुढे अमृतसर शहर झाले.
- इ.स. 1604गुरु अर्जन देव जी यांनी आदि ग्रंथाचे संकलन केले आणि तो अमृतसरच्या हरमंदिर साहिबमध्ये स्थापित केला.
- इ.स. 1606मुघल बादशहा जहांगीरच्या आदेशाने लाहोर येथे गुरु अर्जन देव जी यांचे हौतात्म्य. त्यांच्यानंतर गुरु हरगोबिंद साहिब जी गुरु झाले आणि त्यांनी हरमंदिर साहिबसमोर अकाल तख्त उभारले.
- इ.स. 1675दिल्ली येथे गुरु तेग बहादुर जी यांचे हौतात्म्य; इतरांना आपापला धर्म पाळण्याचे स्वातंत्र्य मिळावे यासाठी दिलेले बलिदान म्हणून शीख त्याचे स्मरण करतात. गुरुद्वारा शीशगंज साहिब त्याच ठिकाणी आहे.
- इ.स. 1699आनंदपूर साहिब येथे वैसाखीच्या दिवशी गुरु गोबिंद सिंह जी यांनी खालशाची स्थापना केली आणि पंज प्यारे यांना खंडे दी पाहुल (अमृत) दिले.
- इ.स. 1708नांदेड येथे ज्योतिजोत समावण्यापूर्वी गुरु गोबिंद सिंह जी यांनी गुरुपद श्री गुरु ग्रंथ साहिब जी यांना सोपवले; तेव्हापासून शीख त्यांना शाश्वत गुरु मानतात.
- 1799 ते 1839महाराजा रणजीत सिंह यांनी लाहोरहून शीख राज्य चालवले; त्यांच्या काळात हरमंदिर साहिबवर सोन्याचा मुलामा दिलेला तांब्याचा पत्रा चढवला गेला, म्हणून त्याला सुवर्ण मंदिर म्हणू लागले.
- 1920 ते 19251920 मध्ये शिरोमणी गुरुद्वारा प्रबंधक कमिटी (SGPC) स्थापन झाली, आणि 1925 च्या शीख गुरुद्वारा कायद्याने पंजाबमधील प्रमुख गुरुद्वारे तिच्या निवडून आलेल्या व्यवस्थापनाखाली आले.
- 1945 ते 1950SGPC मार्फत शीख रहत मर्यादा म्हणजे शीख आचरण व परंपरांची संहिता मंजूर होऊन प्रकाशित झाली; आज तीच सर्वाधिक वापरली जाणारी संहिता आहे.
मुख्य शिकवण
इक ओंकार आणि मूल मंत्र
श्री गुरु ग्रंथ साहिब जी यांचा आरंभ मूल मंत्राने होतो, जो "इक ओंकार" ने सुरू होतो: कर्ता एकच आहे, त्याचे नाव सत्य आहे, तो निर्भय, निर्वैर, अकाल, अजूनी आणि स्वयंभू आहे, आणि गुरूच्या कृपेने जाणला जातो. रहत मर्यादेनुसार बहुतेक शीख मूल मंत्र "गुर प्रसादि" येथे पूर्ण होतो असे मानतात; काही परंपरा तो पुढील श्लोकाच्या शेवटापर्यंत वाचतात.
नाम जपना, किरत करनी, वंड छकना
शीख शिकवणीत दैनंदिन जीवन तीन आधारस्तंभांवर उभे आहे: ईश्वराच्या नामाचे स्मरण, प्रामाणिक कष्टाने उपजीविका, आणि आपल्याकडे जे आहे ते इतरांबरोबर वाटून घेणे.
समता आणि लंगर
गुरूंनी शिकवले की जात, लिंग किंवा धर्म कोणताही असो, कर्त्यासमोर सर्व माणसे समान आहेत. लंगरमध्ये सर्वजण पंगतीत एकत्र बसून सारखेच साधे जेवण घेतात.
सेवा
लंगर बनवणे व वाढणे, गुरुद्वाऱ्याची स्वच्छता किंवा पादत्राणांची देखभाल अशी निःस्वार्थ सेवा शीख जीवनात अहंकार दूर करण्याचा आणि माणसांच्या माध्यमातून कर्त्याची सेवा करण्याचा मार्ग मानली जाते.
हउमै आणि पाच विकार
शीख मानतात की अहंकार (हउमै) माणसाला कर्त्यापासून दूर नेतो. काम, क्रोध, लोभ, मोह आणि अहंकार यांना पाच चोर म्हटले जाते; गुरमुख म्हणजे गुरूकडे वळलेली व्यक्ती नाम आणि कृपेच्या बळावर त्यांच्यावर विजय मिळवते.
मीरी आणि पीरी
गुरु हरगोबिंद साहिब जी यांनी दोन तलवारी धारण केल्या, एक ऐहिक जबाबदारीची (मीरी) आणि एक आध्यात्मिक अधिकाराची (पीरी). शीख शिकवणीत दोन्ही एकत्र जातात: आध्यात्मिक जीवन म्हणजे न्यायासाठी उभे राहणे आणि दुर्बलांचे रक्षण करणे हेही आहे.
खालसा आणि पाच ककार
खालशात दीक्षा घेतलेले शीख पाच ककार धारण करतात: केस (न कापलेले केस, पगडीने झाकलेले), कंगा (लाकडी छोटी फणी), कडा (पोलादी कडे), कछेरा (सुती अंतर्वस्त्र) आणि किरपान (लहान तलवार, रक्षणाच्या कर्तव्याचे प्रतीक). ही श्रद्धेची चिन्हे आहेत, दागिने नव्हेत.
पवित्र ग्रंथ
📖 श्री गुरु ग्रंथ साहिब जी
शीखांचे शाश्वत जिवंत गुरु. 1604 मध्ये गुरु अर्जन देव जी यांनी प्रथम आदि ग्रंथ म्हणून संकलन केले, आणि गुरु गोबिंद सिंह जी यांच्या काळात गुरु तेग बहादुर जी यांची बाणी जोडली गेली. गुरमुखी लिपीतील 1430 अंगांत सहा गुरूंच्या बाणीसोबत कबीर, रविदास, नामदेव आणि शेख फरीद यांसारख्या संत व सूफी कवींची बाणी रागांनुसार आहे. त्यांचा चांदव्याखाली सन्मानाने प्रकाश केला जातो, सकाळी प्रकाश होतो आणि रात्री आदराने सुखासन केले जाते.
वाचक लवकरच📖 जपजी साहिब ›
श्री गुरु ग्रंथ साहिब जी यांतील पहिली बाणी, गुरु नानक देव जी यांची रचना: मूल मंत्र, त्यानंतर 38 पउड्या आणि शेवटी एक सलोक. अनेक शीख रोजच्या नितनेमाचा भाग म्हणून ती दररोज सकाळी पठण करतात.
आता वाचा📖 दसम ग्रंथ
गुरु गोबिंद सिंह जी यांच्याशी जोडलेल्या रचनांचा संग्रह; त्यात जाप साहिबही आहे, ज्याचे अनेक शीख दररोज पठण करतात. त्याचे संकलन आणि काही भागांचे कर्तृत्व यांविषयी अभ्यासकांत आणि समाजात चर्चा होत आली आहे.
वाचक लवकरच📖 वारां भाई गुरदास
भाई गुरदास यांच्या काव्यरचना; त्यांनीच गुरु अर्जन देव जी यांच्यासाठी आदि ग्रंथ लिहून काढला होता. त्यांत शीख शिकवण आणि सुरुवातीचा शीख इतिहास स्पष्ट केला आहे आणि त्या गुरुद्वाऱ्यांत गायल्या जातात.
वाचक लवकरच📖 शीख रहत मर्यादा
SGPC मार्फत जारी केलेली शीख आचरण व परंपरांची संहिता (1945 मध्ये मंजूर, सुमारे 1950 मध्ये प्रकाशित). वैयक्तिक शिस्त, गुरुद्वाऱ्यातील मर्यादा, अमृत संचार आणि संस्कार यांबाबत ती मार्गदर्शन करते, आणि ती सर्वाधिक पाळली जाणारी संहिता आहे.
वाचक लवकरचप्रमुख व्यक्ती
| गुरु नानक देव जी (1469 ते 1539) | पहिले गुरु आणि शीख मार्गाचे संस्थापक. जपजी साहिबची रचना केली, नाम, प्रामाणिक कमाई आणि वाटून खाण्याची शिकवण दिली, दूरवर प्रवास केला आणि करतारपूर वसवले. |
|---|---|
| गुरु अंगद देव जी | दुसरे गुरु. गुरमुखी लिपीला प्रमाणित रूप दिले, गुरु नानक देव जी यांची बाणी जतन केली आणि खडूर साहिब येथे लंगर बळकट केला. |
| गुरु अमर दास जी | तिसरे गुरु. भेटीपूर्वी प्रत्येक आगंतुकाने लंगरमध्ये जेवावे असा नियम केला, संगतीची मंजी (प्रदेश) व्यवस्था उभी केली, गोइंदवाल साहिब येथे बावडी बांधली आणि आनंद साहिबची रचना केली. |
| गुरु राम दास जी | चौथे गुरु. रामदासपूर (अमृतसर) आणि तेथील पवित्र सरोवर वसवले, आणि शीख विवाहात (आनंद कारज) म्हटल्या जाणाऱ्या लावांची रचना केली. |
| गुरु अर्जन देव जी | पाचवे गुरु. हरमंदिर साहिब उभारले, आदि ग्रंथाचे (1604) संकलन केले आणि सुखमनी साहिबची रचना केली. 1606 मध्ये लाहोर येथे हुतात्मा झालेले पहिले शीख गुरु म्हणून त्यांचे स्मरण होते. |
| गुरु हरगोबिंद साहिब जी | सहावे गुरु. मीरी व पीरीच्या दोन तलवारी धारण केल्या आणि अकाल तख्ताची स्थापना केली. ग्वाल्हेर किल्ल्यातून झालेल्या त्यांच्या सुटकेचे स्मरण बंदी छोड दिवसाला केले जाते. |
| गुरु हर राय जी | सातवे गुरु. त्यांचा सौम्य स्वभाव, प्राणी व निसर्गाची काळजी आणि कीरतपूर साहिब येथील वनौषधी दवाखाना यांसाठी त्यांचे स्मरण होते. |
| गुरु हर कृष्ण जी | आठवे गुरु, जे अगदी लहान वयात गुरु झाले. दिल्लीत साथीच्या रोगाच्या काळात आजारी लोकांची सेवा केली; ते जिथे राहिले तिथे गुरुद्वारा बंगला साहिब आहे. |
| गुरु तेग बहादुर जी | नववे गुरु. आनंदपूर साहिब वसवले आणि त्यांची बाणी श्री गुरु ग्रंथ साहिब जी यांत समाविष्ट आहे. 1675 मध्ये दिल्ली येथे हुतात्मा झाले; इतरांच्या धर्मस्वातंत्र्याच्या रक्षणासाठी शीख त्यांना हिंद दी चादर म्हणून स्मरतात. |
| गुरु गोबिंद सिंह जी | दहावे गुरु, ज्यांचा जन्म पाटणा येथे झाला. 1699 मध्ये खालशाची स्थापना केली, ते कवी आणि योद्धा होते, आणि 1708 मध्ये नांदेड येथे गुरुपद श्री गुरु ग्रंथ साहिब जी यांना सोपवले. त्यांच्या चार साहिबजाद्यांचे हुतात्मे म्हणून स्मरण केले जाते. |
संप्रदाय आणि समुदाय
या धर्मातील परंपरा कुठे वेगळ्या आहेत. शेजारी शेजारी सांगितलेले, कोणताही निर्णय न देता.
खालसा (अमृतधारी शीख)
अमृत घेतलेले आणि पाच ककार व खालशाची रहत पाळणारे शीख. बहुतेक गुरुद्वारे आणि अनेक शीख SGPC मार्फत जारी केलेली शीख रहत मर्यादा पाळतात, तरी काही गटांच्या स्वतःच्या जुन्या परंपराही आहेत.
केशधारी आणि सहजधारी शीख
केशधारी शीख न कापलेले केस ठेवतात, पण त्यांनी (अद्याप) अमृत घेतलेले नसते. सहजधारी शीख गुरूंची शिकवण मानतात आणि श्री गुरु ग्रंथ साहिब जी यांचा आदर करतात, पण सर्व बाह्य स्वरूप धारण करत नाहीत; हा शब्द हळूहळू पुढे जाणाऱ्या मार्गाकडे निर्देश करतो.
निहंग
शीख योद्ध्यांची एक परंपरा, जी स्वतःला गुरु गोबिंद सिंह जी यांच्या काळाशी जोडते. निळे बाणे, उंच दस्तार, पारंपरिक शस्त्रे, घोडेस्वारी आणि गतका यांसाठी ते ओळखले जातात, विशेषतः होला मोहल्ल्याच्या वेळी.
नामधारी
एकोणिसाव्या शतकात सतगुरु राम सिंह यांच्याशी जोडलेली चळवळ, जिचे केंद्र पंजाबमधील भैणी साहिब आहे. नामधारी पांढरे वस्त्र परिधान करतात आणि गुरु गोबिंद सिंह जी यांच्यानंतर देहधारी गुरूंची परंपरा मानतात; बहुतेक शीख श्री गुरु ग्रंथ साहिब जी यांनाच गुरु मानतात, त्यामुळे ही श्रद्धा वेगळी आहे.
उदासी
एक तपस्वी परंपरा, जी आपला उगम गुरु नानक देव जी यांचे ज्येष्ठ पुत्र बाबा श्री चंद यांच्यापासून मानते. इतिहासात उदासी साधूंनी अनेक गुरुद्वाऱ्यांची देखभाल केली आणि गुरूंची बाणी पसरवली.
पवित्र स्थळे
📍 श्री हरमंदिर साहिब (सुवर्ण मंदिर)
अमृतसर, पंजाब
शीखांचा मध्यवर्ती गुरुद्वारा, जो गुरु अर्जन देव जी यांनी पवित्र सरोवराच्या मध्यभागी उभारला. सर्वांसाठी खुला असल्याचे प्रतीक म्हणून त्याला चारही बाजूंनी दरवाजे आहेत, आणि येथील लंगर दररोज हजारो लोकांना जेवू घालतो.
📍 श्री अकाल तख्त साहिब
अमृतसर, पंजाब, हरमंदिर साहिबसमोर
गुरु हरगोबिंद साहिब जी यांनी स्थापन केलेले हे पाच तख्तांपैकी (धार्मिक अधिकाराच्या आसनांपैकी) पहिले आहे. उरलेले चार म्हणजे केसगढ साहिब, दमदमा साहिब, पाटणा साहिब आणि हजूर साहिब.
📍 तख्त श्री केसगढ साहिब
आनंदपूर साहिब, पंजाब
जिथे गुरु गोबिंद सिंह जी यांनी 1699 च्या वैसाखीला खालशाची स्थापना केली ते ठिकाण. आनंदपूर साहिब येथे होला मोहल्ल्याचा मेळावाही भरतो.
📍 तख्त श्री दमदमा साहिब
तलवंडी साबो, भटिंडा, पंजाब
शीख समाजाच्या स्मृतीनुसार गुरु गोबिंद सिंह जी येथे राहिले आणि गुरु तेग बहादुर जी यांच्या बाणीसह ग्रंथाचे अंतिम रूप येथेच तयार झाले.
📍 तख्त श्री पाटणा साहिब
पाटणा, बिहार
गुरु गोबिंद सिंह जी यांचे जन्मस्थान; येथे गुरु नानक देव जी आणि गुरु तेग बहादुर जी हेही येऊन गेले होते.
📍 तख्त सचखंड श्री हजूर साहिब
नांदेड, महाराष्ट्र
गोदावरीच्या काठी, जिथे गुरु गोबिंद सिंह जी यांनी अखेरचे दिवस घालवले आणि 1708 मध्ये गुरुपद श्री गुरु ग्रंथ साहिब जी यांना सोपवले.
📍 गुरुद्वारा जनम अस्थान
ननकाना साहिब, पाकिस्तान
गुरु नानक देव जी यांचे जन्मस्थान; त्यांच्या गुरपर्वाला अनेक शीख यात्रेकरू येथे जातात.
📍 गुरुद्वारा दरबार साहिब करतारपूर
करतारपूर, नारोवाल जिल्हा, पाकिस्तान
रावी नदीकाठी गुरु नानक देव जी यांनी वसवलेले नगर, जिथे त्यांनी पहिल्या शीख संगतीसोबत शेती करत अखेरची वर्षे घालवली.
सण
- गुरु नानक देव जी यांचे गुरपर्व (प्रकाश पर्व): गुरु नानक देव जी यांच्या जन्माचा उत्सव, साधारणपणे कार्तिक पौर्णिमेला (ऑक्टोबर किंवा नोव्हेंबर), अखंड पाठ, प्रभात फेरी, कीर्तन आणि लंगर यांसह साजरा होतो.
- वैसाखी: सुमारे 13 किंवा 14 एप्रिल. पंजाबमधील सुगीचा सण, आणि शीखांसाठी 1699 मध्ये खालसा स्थापनेचा दिवस. या दिवशी अनेकजण अमृत घेतात आणि निशान साहिबचा चोला बदलला जातो.
- बंदी छोड दिवस: दिवाळीच्याच दिवशी येतो. ग्वाल्हेर किल्ल्यातून इतर बंदिवान राजांसह गुरु हरगोबिंद साहिब जी यांची झालेली सुटका शीख स्मरतात आणि हरमंदिर साहिबवर दीपमाळ होते.
- होला मोहल्ला: होळीच्या दुसऱ्या दिवशी, मुख्यतः आनंदपूर साहिब येथे; गुरु गोबिंद सिंह जी यांनी सुरू केलेली परंपरा, ज्यात गतका, घोडेस्वारी, काव्य आणि कीर्तन होते.
- गुरु गोबिंद सिंह जी यांचे गुरपर्व: दहाव्या गुरूंच्या जन्माचा उत्सव, साधारणपणे डिसेंबर किंवा जानेवारीत, कीर्तन, नगर कीर्तन आणि लंगर यांसह.
- शहीदी पर्व: गुरु अर्जन देव जी यांच्या हौतात्म्याचा स्मृतिदिन, जेव्हा अनेक गुरुद्वारे वाटसरूंना थंड गोड पाणी (छबील) देतात, आणि गुरु तेग बहादुर जी यांच्या हौतात्म्याचा स्मृतिदिन, जो अरदास आणि कीर्तनाने पाळला जातो.
आज भारतात
2011 च्या जनगणनेत शीखांची संख्या सुमारे 2.08 कोटी होती, म्हणजे भारताच्या लोकसंख्येच्या जवळपास 1.7%. पंजाब हे एकमेव राज्य आहे जिथे शीख बहुसंख्य आहेत, आणि हरियाणा, दिल्ली, राजस्थान, उत्तर प्रदेश, उत्तराखंड, हिमाचल प्रदेश, जम्मू आणि काश्मीर तसेच महाराष्ट्रात मोठे शीख समाज आहेत. ऐतिहासिक गुरुद्वारे पंजाबपासून दूरही आहेत, जसे बिहारमधील पाटणा साहिब आणि नांदेडमधील हजूर साहिब, आणि सिकलीगर व वणजारा शीख समाज दीर्घ काळापासून मध्य व दक्षिण भारतात राहत आले आहेत. शेती, सैन्य, वाहतूक, व्यापार आणि सार्वजनिक जीवनात शीखांचे दीर्घ योगदान आहे, आणि पूर, भूकंप व इतर आपत्तींच्या काळातही प्रत्येक पार्श्वभूमीच्या लोकांना जेवू घालण्यासाठी गुरुद्वाऱ्यांचे लंगर ओळखले जातात.
आदराने भेट देणे आणि शिकणे
- गुरुद्वाऱ्यात प्रत्येक धर्माच्या लोकांचे स्वागत आहे. डोके झाका (साधारणपणे रुमाल उपलब्ध असतात), पादत्राणे काढा आणि आत जाण्यापूर्वी हात धुवा.
- गुरुद्वाऱ्याच्या आवारात तंबाखू, दारू किंवा कोणताही मादक पदार्थ आणू नका.
- दरबार सभागृहात आणि लंगरमध्ये जमिनीवर बसा, आणि श्री गुरु ग्रंथ साहिब जी यांच्याकडे पाय करणे किंवा पाठ करणे टाळा.
- श्री गुरु ग्रंथ साहिब जी यांचा उल्लेख केवळ पुस्तक म्हणून नव्हे तर गुरु म्हणून करा. पगडी आणि पाच ककार ही श्रद्धेची चिन्हे आहेत: त्यांना कधीही हात लावू नका किंवा त्यांची थट्टा करू नका.
जे शिकलात ते तपासा
1604 मध्ये आदि ग्रंथाचे पहिले संकलन कोणत्या गुरूंनी केले?
आनंदपूर साहिब येथे खालशाची स्थापना कोणत्या वर्षी झाली?
तख्त सचखंड श्री हजूर साहिब कोणत्या शहरात आहे?
1708 मध्ये गुरु गोबिंद सिंह जी यांनी गुरुपद कोणाला सोपवले?
लंगर म्हणजे काय?
श्री गुरु ग्रंथ साहिब जी कोणत्या लिपीत लिहिलेले आहेत?
स्कोर: 0 / 6
स्रोत: Census of India 2011, religion data (Office of the Registrar General) · Encyclopaedia Britannica: Sikhism · Encyclopaedia Britannica: Guru Nanak · Encyclopaedia Britannica: Golden Temple · Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee (SGPC)
प्रत्येक परंपरेतील लोकांच्या दुरुस्त्यांचे स्वागत आहे: support@indiadigital.org. शेवटची तपासणी: .